Creative Commons : การอนุญาตให้ใช้ภายใต้เงื่อนไข

ต่อเนื่องจากคราวก่อนโน้นที่บรรณารักษ์เกริ่นนำไปถึงเรื่องของ Copyright และ license เป็นการเรียกน้ำย่อย คราวนี้เรามาทำความรู้จักกับคำว่า Creative Commons กันสักหน่อย ในแวดวงไอทีเชื่อว่าคงจะคุ้นเคยกันดี หรือแม้ว่าจะเป็นแค่คนเล่นเน็ตธรรมดาก็น่าจะคุ้นหูกันบ้างหรือเคยเห็นสัญลักษณ์เหล่านี้กันบ้าง แต่อาจจะสงสัยว่ามันคืออะไร

เรื่องนี้มันสืบเนื่องจากปัญหาการละเมิดลิขสิทธิ์ คงทราบกันดีนะครับว่าเดี๋ยวนี้เราเริ่มสนใจปัญหานี้มากขึ้น มีการหยิบเอา พ.ร.บ. ลิขสิทธิ์ มาปัดฝุ่นบังคับใช้กันอย่างจริงจัง หรือออก พ.ร.บ. การกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ เป็นต้น เพราะส่วนใหญ่เวลาเราใช้งานอินเทอร์เน็ต เมื่อค้นเจอสิ่งที่ต้องการเราก็มักจะสูบเอามาใช้งานโดยไม่ได้บอกกล่าวเจ้าของ หรือไม่ได้อ้างอิงแหล่งที่มา บางครั้งเองแหล่งที่เราสูบมาใช้ก็สูบต่อมาอีกทีหนึ่ง ถ้าเรานำมาใช้ทั่วๆ ไป ไม่ได้วังผลทางการค้าก็ไม่เท่าไหร่ แต่มันก็มีเหมือนกันที่เอามาต่อยอดทางธุรกิจ หรือกระทั่งนำมาลอกเลียนแบบ เหล่านี้จึงมีการกำหนดขอบเขตการนำข้อมูลบนโลกไซเบอร์มาใช้งานตามเงื่อนไขต่างๆ กัน

Creative Commons เป็นชื่อเรียกองค์กรนะครับ จัดตั้งขึ้นมาเพื่อจัดการกับระบบหรือวิธีการหรือเงื่อนไขการใช้ข้อมูลโดยไม่ถูกจำกัดจากสัญญาอนุญาต โดยจะแบ่งสัญญาอนุญาตออกเป็นกลุ่มย่อยเพื่อการนำไปใช้ภายใต้หลักเกณฑ์ต่างๆ ที่มำการกำหนดขึ้นมา จึงทำให้เจ้าของลิขสิทธิ์สามารถให้สิทธิบางส่วนแก่ผู้ใช้งาน (แต่ยังคงสิทธิบางส่วน) ปัจจุบันมีประเทศที่เข้าร่วมถึง ๕๑ ประเทศ โดยเกิดเป็นโครงการที่เรียกว่า Creative Commons International และประเทศไทยก็เป็นหนึ่งในนั้นด้วย

มาดูรายละเอียดของเงื่อนไขที่เราจำเป็นต้องทราบกันดีกว่าครับ เวลาเล่นอินเทอร์เน็ตแล้วเห็นสัญลักษณ์ต่างๆ เหล่านี้จะได้ทราบว่าเขาหมายถึงอะไร แล้วเรามีสิทธิในการใช้งานขนาดไหนกัน

๑) แสดงที่มา (Attribution: by) หมายถึง ต้องแสดงที่มาของชิ้นงานตามรูปแบบที่ผู้สร้างสรรค์หรือผู้อนุญาตกำหนด
๒) ไม่ใช้เพื่อการค้า (Noncommercial: nc) หมายถึง มิให้นำข้อมูลนี้เพื่อวัตถุประสงค์ทางการค้า
๓) ไม่ดัดแปลง (No Derivative Works: nd) หมายถึง ไม่แก้ไขเปลี่ยนแปลงหรือสร้างงานของคุณจากงานนี้
๔) อนุญาตแบบเดียวกัน (Share Alike: sa) ถ้าหากดัดแปลง เปลี่ยนรูป หรือต่อเติมชิ้นงานนี้ ต้องใช้สัญญาอนุญาตแบบเดียวกัน หรือแบบที่เหมือนกับหรือที่เข้ากันได้กับสัญญาอนุญาตที่ใช้กับงานนี้เท่านั้น

เงื่อนไขทั้งหมดนั้นสามารถนำมาใช้รวมกันได้ เช่น

  1. by (เผยแพร่ได้ โดยต้องระบุที่มา)

  2. by-sa (เผยแพร่ได้ โดยต้องระบุที่มา และใช้สัญญาอนุญาตเดียวกัน)

  3. by-nd (เผยแพร่ได้ โดยต้องระบุที่มา และห้ามดัดแปลง)

  4. by-nc (เผยแพร่ได้ โดยต้องระบุที่มา และห้ามใช้เพื่อการค้า)

  5. by-nc-sa (เผยแพร่ได้ ดัดแปลงได้ โดยต้องระบุที่มา แต่ห้ามใช้เพื่อการค้า และใช้สัญญาอนุญาตเดียวกัน)

6. by-nc-nd (เผยแพร่ได้ โดยต้องระบุที่มา แต่ห้ามดัดแปลง และห้ามใช้เพื่อการค้า)

เดี๋ยวนี้มีหลายหน่วยงานที่นำเอา Creative Commons เข้ามาใช้งาน อย่างเช่นเว็บไซต์ของคณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล นี่ก็ใช้ ให้ลองดูด้านล่างสุดของหน้าเว็บไซต์จะเห็นสัญลักษณ์เหล่านี้ หรือบางเว็บไซต์ไม่ใช้สัญลักษณ์ แต่เชื่อมโยง link ไปยัง Creative Commons อย่างเช่น วิกิพีเดีย มหาวิทยาลัยรังสิต เป็นต้น

ด้านล่างของหน้าเว็บไซต์คณะวิทย์ มีสัญลักษณ์ CC ปรากฏ

ถามว่าแล้วทำไมเราต้องใช้ Creative Commons ด้วยล่ะ การใช้ CC เป็นการประกาศว่าเราอนุญาตให้ผู้ใช้เข้ามาใช้งานข้อมูลของเราได้ ภายใตเงื่อนไขที่เราตั้งเอาไว้ ลิขสิทธิ์นั้นยังเป็นของเรานะครับ แต่เราแค่อนุญาตให้นำไปใช้ได้ ซึ่งจะต่างจากการที่ยินยอมให้ใช้ได้เสรีหรือให้เป็นสมบัติสาธารณะ และการแจ้งว่าให้ระบุถึงที่มาก็เป็นการช่วยประชาสัมพันธ์เผยแพร่หน่วยงานของเราได้อีกทางหนึ่งด้วย

——————————————————————————————————————————

อภิชัย อารยะเจริญชัย
หน่วยบริการสารสนเทศอิเล็กทรอนิกส์ และหน่วยจดหมายเหตุและพิพิธภัณฑ์ฯ
ห้องสมุดสตางค์ มงคลสุข คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล

This entry was posted in กฎหมายเทคโนโลยีสารสนเทศ, บรรณารักษ์ชวนรู้, Creative Commons and tagged , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s