บรรณารักษ์ชวนรู้ : ค้นหาสิทธิบัตรกันอย่างไร (๑)

lib_knowledgeสำหรับนักวิจัยแล้ว นอกเหนือจากการค้าหาบทความทางวิชาการจากวารสารต่างๆ แล้ว บ่อยครั้งที่มักจะพบว่านักวิจัยต้องการข้อมูลจากสิทธิบัตรมาประกอบด้วย ซึ่งหลายท่านเป็นกังวลว่าจะหาได้ยากไหม? จะต้องเสียค่าใช้จ่ายไหม? เขาจะอนุญาติให้ดูไหม? ซึ่งจริงๆ แล้วการค้นหาสิทธิบัตรนั้นไม่ได้ยากเลยครับ วิธีการก็คล้ายๆ กับการค้นหาบทความจากวารสารหรือฐานข้อมูลนั่นแหละครับ

ก่อนอื่นต้องทำความเข้าใจกับตำว่า สิทธิบัตร (Patent) กันเสียก่อน กรมทรัพย์สินทางปัญญา ได้ให้คำจำกัดความของสิทธิบัตรไว้ว่า “หนังสือสำคัญที่รัฐออกให้เพื่อคุ้มครองการประดิษฐ์ (Invention) หรือ การออกแบบผลิตภัณฑ์ (Product Design) ที่มีลักษณะตามที่กฎหมายกำหนด เป็นสิทธิพิเศษ ที่ให้ผู้ประดิษฐ์คิดค้นหรือผู้ออกแบบผลิตภัณฑ์ มีสิทธิที่จะผลิตสินค้า จำหน่ายสินค้าแต่เพียงผู้เดียว ในช่วงระยะเวลาหนึ่ง”

3702

สำหรับขั้นตอนการจดสิทธิบัตรนั้นค่อนข้างจะซับซ้อนเล็กน้อย เนื่องจากเป็นเอกสารสำคัญที่จำเป็นต้องผ่านการตรวจสอบหลายขั้นตอน ท่านที่สนใจสามารถเข้าไปหาข้อมูลเพิ่มเติมได้จากเว็บไซต์ของ กรมทรัพย์สินทางปัญญา ได้นะครับ (www.ipthailand.go.th)

ทีนี้มาถึงวิธีการค้นหาสิทธิบัตรกันบ้าง ที่ผมบอกไปว่ามันก็คล้ายๆ กับการหา paper จากวารสารหรือฐานข้อมูล ก็เพราะว่ามีบางฐานข้อมูลที่ช่วยเราค้นหาสิทธิบัตรได้นั่นเอง ที่ใช้กันบ่อยๆ ก็ได้แก่ Scopus และ SciFinder

หากลองค้นจาก Scopus ก็ใช้วิธีการเดียวกันกับการค้นหา paper ทั่วไป คือใส่คำค้นที่ต้องการลงไป เมื่อ Scopus แสดงผลการค้น (รูปที่ 1) ให้สังเกตที่แถบด้านบนจะพบแถบที่ชื่อ Patent (A) คลิกเลือกเข้าไปดูก็จะพบรายการสิทธิบัตรที่ได้จากคำค้นนั้นๆ ตัวอย่างเช่น ผมลองค้นหาเรื่อง “Flood Sandbag” มีงานวิจัยที่เกี่ยวข้องกับเรื่องนี้อยู่ ๒๕ รายการ แต่พอเข้ามาดูในส่วนของที่เป็นสิทธิบัตร พบว่ามีถึง ๑๙๔ รายการ (รูปที่ ๒) ถ้าต้องการดูรายการไหนก็คลิกเข้าไปที่ชื่อสิทธิบัตรได้เลย (B) Scopus จะลิงก์ไปหาแหล่งที่เก็บสิทธิบัตรฉบับนั้นๆ ให้ทันที โดย Scopus จะระบุได้ด้านล่างของแต่ละรายการว่าเป็นสิทธิบัตรจากแหล่งใด (C) เช่น Patent record available from the Japanese Patent Office, the UK Patent Office หรือ the World Intellectual Property Organization  (WIPO) เป็นต้น

รูปที่ ๑ : คลิกที่ patent เพื่อดูเฉพาะผลการค้นที่เป็นสิทธิบัตรเท่านั้น

รูปที่ ๑ : คลิกที่ patent เพื่อดูเฉพาะผลการค้นที่เป็นสิทธิบัตรเท่านั้น

รูปที่ ๒ : แสดงผลการค้นหาสิทธิบัตรจาก Scopus

รูปที่ ๒ : แสดงผลการค้นหาสิทธิบัตรจาก Scopus

ทีนี้ลองมาใช้ฐานข้อมูล SciFinder กันบ้าง ขั้นตอนก็เหมือนการค้นหา paper เช่นกันครับ พอเข้ามาที่หน้า Search ของ SciFinder แล้ว พอใส่คำค้นเสร็จให้คลิกเลือกค้นหาเฉพาะ patent ที่ด้านล่าง SciFInder ก็จะแสดงผลการสืบค้นออกมาเฉพาะที่เป็นสิทธิบัตร จากตัวอย่างผมลองค้นหาจากคำว่า lactobacillus พบว่าได้ผลลัพธ์ออกมาหลายพันเรื่อง ซึ่งถ้าเราอยาจะค้นให้เฉพาะเจาะจงลงไปอีก เราก็สามารถ limit หรือตีกรอบการค้นหาได้เหมือนการค้น paper ตามปกติเลยครับ (รูปที่ ๓)

รูปที่ ๓ :คลิกเลือกคำสั่งให้ SciFinder ค้นหาเฉพาะสิทธิบัตร

รูปที่ ๓ :คลิกเลือกคำสั่งให้ SciFinder ค้นหาเฉพาะสิทธิบัตร

รูปที่ ๔ : หน้าจอแสดงผลการค้นของ SciFinder

รูปที่ ๔ : หน้าจอแสดงผลการค้นของ SciFinder

จากหน้าจอแสดงผล (รูปที่ ๔) แต่ละรายการจะแสดงชื่อสิทธิบัตร พร้อมทั้งรายละเอียดคร่าวๆ คือ ชื่อผู้จดสิทธิบัตร ประเทศที่รับจดสิทธิบัตร หมายเลขประจำสิทธิบัตร ภาษาที่ใช้ในสิทธิบัตร (D) ถัดลงมาจะเป็นข้อมูลสั้นๆ ของสิทธิบัตรฉบับนั้น (คล้ายๆ กับ Abstract ของบทความ) และด้านล่างสุดจะเป็น link ต่างๆ ที่ SciFinder ทำไว้ให้ ที่สำคัญที่สุดก็คือ Full Text (E) ซึ่งจะพาเราไปสู่แหล่งจัดเก็บสิทธิบัตรฉบับที่เราต้องการ

ในกรณีที่เราอยากจะอ่านเฉพาะ Abstract ก่อน ให้คลิกที่ชื่อสิทธิบัตร SciFInder จะเปิดหน้าจอใหม่เพื่อแสดงผล (รูปที่ ๕) ประกอบไปด้วย Abstract ของสิทธิบัตรและข้อมูลต่างๆ ของสิทธิบัตร ได้แก่ หมายเลขประจำสิทธิบัตร วันที่ยื่นขอจดสิทธิบัตร วันที่ประกาศสิทธิบัตร แหล่งที่มาว่าเป็นของประเทศใด ภาษาที่ใช้ เป็นต้น (F)

รูปที่ ๕ : แสดงผลของแต่ละรายการ

รูปที่ ๕ : แสดงผลของแต่ละรายการ

กลับไปที่หน้าจอแสดงผลอีกครั้งหนึ่งนะครับ (รูปที่ ๔ ) ถ้าเราเลือกคลิกที่ Full Text ระบบจะทำการเชื่อมโยงไปยังสำนักงานสิทธิบัตรที่เป็นผู้ออกสิทธิบัตรให้ ตัวอย่างเช่น ผมเลือกสิทธิบัตรมาฉบับหนึ่ง พอคลิกที่ Full Text ก็จะเปิดหน้าจอใหม่ตามรูปที่ ๖ แจ้งให้เราทราบว่าสิทธิบัตรฉบับนี้มาจากประเทศเกาหลีเหนือ พร้อมทั้งทำ link ไว้ให้เสร็จสรรพ และยังอธิบายขั้นตอนการค้นหาให้ด้วย เนื่องจากบาง link นั้นไม่ได้เชื่อมโยงไปถึงตัวสิทธิบัตรโดยตรง แต่จะวิ่งไปที่หน้าเว็บไซต์ของสำนักงานให้เท่านั้น และเราต้องเข้าไปค้นหาเองอีกครั้ง SciFinder จึงช่วยเราด้วยการบอกเราว่าจะเข้าไปค้นอย่างไร

รูปที่ ๖ : หน้า link ไปยังแหล่งเก็บสิทธิบัตรแต่ละประเทศ

รูปที่ ๖ : หน้า link ไปยังแหล่งเก็บสิทธิบัตรแต่ละประเทศ

รูปที่ ๗ : หน้าเว็บไซต์การค้นหาสิทธิบัตรของประเทศเกาหลีเหนือ

รูปที่ ๗ : หน้าเว็บไซต์การค้นหาสิทธิบัตรของประเทศเกาหลีเหนือ

นี่เป็นตัวอย่างการค้นหาสิทธิบัตรจากฐานข้อมูลที่นิยมใช้กันมากนะ ครับ เรายังสามารถค้นหาได้โดยตรงจากหน่วยงานที่ออกสิทธิบัตรให้ในแต่ละประเทศได้ อีกด้วย คราวหน้าจะลองมาค้นกันดูครับ

This entry was posted in บรรณารักษ์ชวนรู้ and tagged , , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s