บรรณารักษ์ชวนดู: นิทรรศการภาพเขียน L’art de Marsi

lib_movieเมื่อต้นสัปดาห์ที่ผ่านมา ห้องสมุดสตางค์ ได้รับแผ่นพับและโปสเตอร์ประชาสัมพันธ์ นิทรรศการแสดงภาพเขียน หม่อมเจ้ามารศีสุขุมพันธ์ บริพัตร (L’art de Marsi) จาก ศ.ดร. ม.ร.ว. ชิษณุสรร สวัสดิวัตน์ ซึ่งท่านเป็นอาจารย์ผู้ใหญ่ที่ให้ความช่วยเหลือและคอยชี้แนะสิ่งที่เป็นประโยชน์แก่ห้องสมุดสตางค์อยู่เนืองๆ ชาวห้องสมุดจึงให้ความเคารพท่านเป็นอย่างมาก แน่นอนว่าเมื่อท่านอุตส่าห์แวะเวียนมาเยี่ยมทั้งที เราก็เลยอยากจะช่วยประชาสัมพันธ์งานให้เสียหน่อย

741118_10151250524818271_534677096_o

งานนี้เป็นการจัดแสดงภาพเขียนครับ เคยจัดมาแล้วหนหนึ่งเมื่อเดือนมีนาคม ๒๕๕๓ แต่คราวนั้นไปจัดที่สยามพารากอน แต่ครั้งนี้ย้ายมาจัดที่ หอศิลป์สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ กรุงเทพ ถนนราชดำเนิน ก็คืออาคารธนาคารกรุงเทพ ตรงเชิงสะพานผ่านฟ้าลีลาศ ตรงข้ามป้อมมหากาฬนั่นล่ะครับ ครั้งนี้จัดขึ้นเพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ เนื่องในวโรกาสทรงเจริญพระชนมพรรษา ๘๐ พรรษา โดยหม่อมเจ้ามารศีฯ ทรงมีความใกล้ชิดกับสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ ตั้งแต่เมื่อครั้งยังทรงพระเยาว์ ทรงวาดภาพถวายตามพระราชเสาวณีย์หลายภาพ ซึ่งในการนี้ได้รับพระมหากรุณาธิคุณพระราชทานพระบรมราชานุญาตให้นำภาพส่วนพระองค์เหล่านั้นมาจัดแสดงด้วย

อย่างที่เล่าไปว่าการจัดแสดงภาพเขียนของหม่อมเจ้ามารศีฯ เคยจัดมาแล้วครั้งหนึ่งเมื่อปี ๒๕๕๓ ในครั้งนั้นถือเป็นการจัดแสดงต่อสาธารณชนในประเทศไทยเป็นครั้งแรก ซึ่งผมเองก็มีโอกาสได้ไปชมกับเขาด้วยเหมือนกัน เมื่อพูดถึงหม่อมเจ้ามารศีฯ แล้ว ใครที่เคยแวะเวียนไปเที่ยวที่ “วังสวนผักกาด” น่าจะคุ้นเคยกับชื่อ ห้องศิลปนิทรรศมารศี ซึ่งทางวังสวนผักกาดใช้เป็นสถานที่จัดแสดงงานศิลปสำหรับศิลปินแขนงต่างๆ อย่างต่อเนื่อง ชื่อห้องนี้ก็มาจากชื่อของท่านนี่แหละครับ

หม่อมเจ้ามารศีสุขุมพันธ์ บริพัตร (ภาพจาก www.marsifoundation.org)

หม่อมเจ้ามารศีสุขุมพันธ์ บริพัตร (ภาพจาก http://www.marsifoundation.org)

ผมจำได้ว่าก่อนที่จะได้ชมงานในครั้งนั้นหรือแม้กระทั่งในขณะที่ชมงาน (หรือกระทั่งในครั้งนี้ที่หลายคนดูในแผ่นพับแล้วเกิดอาการงงๆ) ผมได้ยินคำถามทำนองว่า ภาพอะไรเนี่ย ดูไม่เข้าใจ ทำไมวาดไม่สวยเลย ทำไมคนมีหัวเป็นแมว ทำไมเป็นโครงกระดูก ทำไมหน้าคนถึงดูเบี้ยวๆ ฯลฯ เหล่านี้คือภาพเขียนในแบบที่เรียกว่า Surrealism ถูกเรียกอย่างไม่เป็นทางการในบ้านเราว่า แนวเหนือจริง

Surrealism กำเนิดเมื่อใดไม่แน่ชัด แต่ที่แน่ๆ คือมันเจริญเฟื่องฟูมากๆ ในยุคสงครามโลก จากกลุ่มศิลปินที่เกลียดชังสงคราม พวกเขาจึงพยายามต่อต้านด้วยวิธีการเท่าที่พวกเขาจะทำได้นั่นก็คือใช้ศิลปะเป็นเครื่องมือ

ปกติแล้วเราจะได้ยินคำว่า Realism หรือ Realistic คือการถ่ายทอดความงามออกมาตามที่สายตาเรามองเห็น เมื่อเรามองสิ่งใดแล้วตัดสินใจว่ามันงาม เราก็ถ่ายทอดมันออกมาอย่างที่เรามองดู แต่ความงามในแบบ Surrealism อาจจะไม่งามในสายตาของคนทั่วไป ความงาม (หรือความไม่งาม) ในสายตาของศิลปินจึงถูกถ่ายทอดออกมาแบบบูดๆ เบี้ยวๆ เพ้อฝัน เต็มไปด้วยจินตนาการ ก็เหมือนกับสงครามที่เลวร้าย สังคมที่ฟอนเฟะ โหดร้าย ไม่เป็นธรรม ฯลฯ ศิลปินจึงเอาความเลวร้ายตอกกลับไปเป็นการเอาคืน

ตัวอย่างผลงาน (ภาพจาก www.marsifoundation.org)

ตัวอย่างผลงาน (ภาพจาก http://www.marsifoundation.org)

ศิลปะแนวนี้จึงออกมาดูเพี้ยนๆแต่แฝงด้วยสัญลักษณ์ที่มีความหมายสะท้อนถึงสิ่งที่ศิลปินนึกคิด ความสกปรก หยาบโลน ลามก บูดเบี้ยว เสียดสี อะไรก็ตามที่เหนือจากความเป็นจริงตามแต่ที่ศิลปินจะจินตนาการ ซึ่งปลดปล่อยออกมาจาก “จิตใต้สำนึก” แต่ความเลวร้ายนั้นบางครั้งก็จะถูกถ่ายทอดออกมาอย่างสวยงามในมุมมองของศิลปะ (ตามแต่สไตล์ของศิลปิน บางคนถ่ายทอดออกมาสวยงาม บางคนถ่ายทอดออกมาให้น่ากลัว) หมายถึงว่า content ทางศิลปะที่มองเห็นนั้นสวยงาม อย่างเช่นลายเส้น สีสัน สวยงาม แต่ content ทางความหมายที่เป็นรูปธรรมกลับแปลกประหลาด เช่น คนมีหัวเป็นปลา นกแก้วเล่นดนตรี แมวเต้นระบำ ฯลฯ ขณะที่ content ทางความหมายที่เป็นนามธรรมกลับสะท้อนมุมมองเชิงวิพากษ์สังคม

เมื่อพูดถึง จิตใต้สำนึก ก็ให้โยงไปถึงนักจิตวิทยาชื่อดัง ซิกมันด์ ฟรอยด์ ซึ่งเขามีชีวิตอยู่ในช่วงที่ศิลปะแนวนี้กำลังเฟื่องฟูในยุโรป ทฤษฎีจิตวิเคราะห์ของฟรอยด์ ยิ่งช่วยเสริมให้ Surrealism มีพลังมากขึ้นไปอีก เนื่องจากมันถูกเขียนขึ้นมาจากจิตใต้สำนึกของศิลปิน งานแนวนี้จึงโดดเด่นในเรื่องของเนื้อหาและเทคนิค โดยเฉพาะเนื้อหาที่มักจะสะท้อนเรื่องราวความวุ่นวาน ความฟอนเฟะของสังคม ความผิดหวัง ความตาย ความกลัว เสียดสี เป็นต้น

งานศิลปะแนวนี้เป็นที่แพร่ในหลายในยุโรป ผลงานเด่นๆ เท่าที่นึกออกและหลายท่านอาจจะคุ้นตากันเช่น The Persistence of Memory (๑๙๓๑) และ Premonition Of Civil War (๑๙๓๖) ผลงานของ Salvador Dali

บรรยากาศงานจัดแสดงครั้งแรกเมื่อปี ๒๕๕๓ ที่สยามพารากอน

บรรยากาศงานจัดแสดงครั้งแรกเมื่อปี ๒๕๕๓ ที่สยามพารากอน

The Persistence of Memory ผลงานของ Salvador Dali (ภาพจาก wikipedia)

The Persistence of Memory
ผลงานของ Salvador Dali (ภาพจาก wikipedia)

Premonition Of Civil War ผลงานของ Salvador Dali (ภาพจาก wikipedia)

Premonition Of Civil War
ผลงานของ Salvador Dali (ภาพจาก wikipedia)

แถมท้ายอีกนิดเรื่องของการเสพงานศิลปะ คงเคยได้ยินกันบ่อยๆ ว่า งานอะไรก็ไม่รู้ ดูไม่ออก ไม่เห็นจะสวย เลอะๆ แบบนี้ชั้นก็วาดได้ ฯลฯ หลายคนชอบดูแล้วพยายามมองว่ามันคือรูปอะไร ไม่ผิดหรอกครับ การดูแบบนั้นมันก็เป็นการตีความและรสนิยมการเสพงานศิลปะแบบหนึ่ง แต่ไอ้งานที่มันดูไม่ออกก็ไม่จำเป็นต้องพยายามดูให้ออกหรอกครับ เพราะบางทีศิลปินเขาก็ไม่ได้คิดจะให้ดูออก หรือบางทีเขาเองก็ยังไม่รู้ด้วยซ้ำว่ามันคือรูปอะไร แต่ขอให้ดูด้วยความรู้สึกครับ เราดูแล้วรู้สึกอย่างไรก็ให้มันล่องลอยไปตามนั้น ศิลปะมันไม่ใช่บัญญัติไตรยางค์ครับ ไม่มีอะไรเป๊ะๆ ดูแล้วมันร้อนรุ่ม อึดอัด ดูแล้วสงบ อบอุ่น  ก็เป็นไปตามนั้น อย่าพยายามตีความอะไรให้มันล้ำลึกเกินไป ไม่ต้องพยายามบรรเจิดเลิศลอยขนาดนั้นครับ ดูงานศิลปะแบบจิตว่างๆ งานศิลปะไม่ต้องปีนบันไดดูครับ จะนั่งดู นอนดู ก็แล้วแต่เราทั้งนั้น

ใครที่สนใจอยากเสพงานศิลป์สวยๆ ก็เป็นอีกหนึ่งทางเลือกที่น่าสนใจครับ งานจัดที่ หอศิลป์สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ กรุงเทพ ถนนราชดำเนิน ตั้งแต่วันที่ ๑๘ มกราคม – ๒๖ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๖ แวะเข้าไปดูผลงานบางส่วนได้ที่ มูลนิธิหม่อมเจ้าหญิงมารศีสุขุมพันธ์ บริพัตร www.marsifoundation.org

——————————————————————————————————————————
อภิชัย อารยะเจริญชัย
หน่วยบริการสารสนเทศอิเล็กทรอนิกส์ และหน่วยจดหมายเหตุและพิพิธภัณฑ์ฯ
ห้องสมุดสตางค์ มงคลสุข คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล

Advertisements
This entry was posted in บรรณารักษ์ชวนดู and tagged , , , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s