บรรณารักษ์ชวนรู้: การใช้งาน Scopus ที่บางคนยังเข้าใจผิด

lib_knowledgeมีผู้ใช้มือใหม่หลายท่านที่แวะเวียนเข้ามาถามถึงการใช้งานฐานข้อมูล Scopus โดยเฉพาะเวลาที่จะ download บทความ ว่าทำไมไม่เห็นมีตรงไหนให้คลิกโหลดเลย หรือไม่ก็ ทำไมไม่เห็นจะโหลดได้เลยล่ะ หลายท่านอารมณ์เสียจนพาลจะเลิกใช้ ถ้าอย่างนั้นเราลองมาทำความรู้จักกับ Scopus กันซักหน่อยเป็นไรครับ

เมื่อแรกใช้ท่านอาจจะงงๆ ว่าทำไมมันช่างดูเหมือนกับ ScienceDirect เหลือเกิน แค่เปลี่ยนสีสันเท่านั้น ก็เป็นเพราะว่า Scopus เป็นอีกหนึ่งผลงานของ Elsevier นั่นเอง แพลทฟอร์มต่างๆ จึงดูเหมือน SD อย่างช่วยไม่ได้ แม้ว่าทั้งสองฐานจะเป็นพี่น้องกัน แต่กลับทำหน้าที่ต่างกันและคนน้องอย่าง Scopus ดูจะอ้วนท้วนมากกว่าด้วย

3_Scopus

ScienceDirect นั้นเป็นฐานข้อมูลที่รวบรวมผลงานที่ตีพิมพ์โดยสำนักพิมพ์ Elsevier การค้นหาซึ่งจะขุดคุ้ยหาจากสิ่งพิมพ์ของ Elsevier เท่านั้น เวลาเจอบทความที่เป็น full text จึงสามารถโหลดมาได้อย่างง่ายดาย (ซึ่งก็ต้องขึ้นอยู่ที่ว่าเล่มนั้น ฉบับนั้น เราบอกรับหรือไม่นะครับ) ขณะที่ Scopus ต่างออกไป เจ้านี่จะทำหน้าที่เป็นเหมือนคนนำทาง สอดส่องมองหาให้เราว่า ผลงานวิจัยที่เราต้องการนั้นมีอะไรบ้าง ตีพิมพ์ที่ไหนบ้าง และเป็นของสำนักพิมพ์ไหนบ้าง ดังนั้น ผลลัพธ์จากการค้นหาโดย Scopus จึงอาจจะมีสิ่งพิมพ์ที่เป็นของสำนักพิมพ์อื่นๆ รวมอยู่ด้วยนอกเหนือจากของ Elsevier

สรุปได้ว่า Scopus จัดเป็น Abstract and Citation Database หรือฐานข้อมูลที่รวบรวมงานวิจัยในรูปแบบของบทคัดย่อ และทำหน้าทีชี้ทางให้เราไปสู่แหล่งเก็บข้อมูลนั้นๆ ให้ ส่วนไปถึงจุดหมายแล้ว จะดึง full text ออกมาได้ไหมนั้น ก็แล้วแต่ว่าห้องสมุดบอกรับวารสารฉบับนั้นหรือไม่ Scopus จัดเป็นฐานข้อมูลสากล ใครที่ต้องการตีพิมพ์บทความในวารสารระดับนานาชาติก็สามารถมาเช็คได้ในนี้ ถ้าวารสารฉบับไหนปรากฏใน Scopus ก็ตีตราได้ว่าเป็นวารสารระดับนานาชาติครับ

พอจะเข้าใจภาพรวมของ Scopus แล้วนะครับ ทีนี้ลองมาไขปัญหาที่ผมโปรยไว้ตอนต้นกันดีกว่า เมื่อทำการสืบค้นแล้ว (ตรงนี้ขอข้ามไปนะครับ เนื่องจากวิธีการค้นเหมือนกัน SD เลยครับ ง่ายมากๆ ) จะได้ผลลัพธ์ตามรูปที่ ๑

รูปที่ ๑

รูปที่ ๑

(รูปที่ ๑) จะได้รายการของผลงานวิจัยตามที่เราใส่คำค้นลงไป ด้านซ้ายมือจะเป็นคำสั่งกำหนดขอบเขตการค้นในกรณีที่ผลลัพธ์มีมากเกินจำเป็น ด้านขวามือจะเป็นรายการผลงานที่เรียงลำดับจากล่าสุดอยู่ด้านบนไล่เรียงลงมา แต่ละ Reference จะประกอบด้วยชื่อบทความ ชื่อผู้แต่ง ปีที่ตีพิมพ์ ชื่อวารสาร ด้านล่างจะมีแถบคำสั่งให้เลือกใช้งานอยู่ ๓ ชุด คือ

  • View at publisher (A)     อันนี้แหละครับที่สำคัญ ถ้าเป็น ScienceDirect จะเป็นไอคอนรูป PDF หมายถึงให้เราคลิกเข้าไปโหลด full text แต่สำหรับ Scopus จะเป็นไอคอนนี้แทน ตามที่อธิบายข้างต้นไงครับว่า Scopus จะวิ่งไปหาให้เราว่าบทความนี้อยู่ที่ไหน ก็คือจะ link ไปที่สำนักพิมพ์นั้นๆ ให้
  •  Show abstract (B)        คลิกเพื่ออ่านบทคัดย่อ ถ้าต้องการซ่อนก็คลิกซ้ำที่เดิม
  • Related documents (C)    คลิกเพื่อเชื่อมต่อไปยังบทความที่มีเนื้อหาใกล้เคียงหรือต่อเนื่องกัน

สมมติว่าเราสนใจบทความสักชิ้นหนึ่ง ก็ลองคลิกไปที่ View at publisher ระบบก็จะทำการเชื่อมโยงไปยังแหล่งจัดเก็บบทความชิ้นนั้นให้เรา ตัวอย่างตามรูปที่ ๒ ผมลองเลือกบทความหมายเลข ๔ ปรากฏว่า Scopus เชื่อผมไปยังหน้าเว็บ SpringerLink ที่เป็นผู้ตีพิมพ์ผลงานวิจัยชิ้นนี้ จากนั้นผมก็จึงทำการโหลด paper นี้มาอ่านโดยใช้งานผ่าน SpringerLink ถ้าบังเอิญว่าห้องสมุดเราบอกรับวารสารชื่อนี้ เราก็จะโหลด full text มาอ่านได้ แต่ถ้าไม่ได้บอกรับ ก็ต้องหาวิธีอื่นกันล่ะครับ

รูปที่ ๒

รูปที่ ๒

ตรงนี้แหละครับคือจุดที่สร้างความสับสนให้ผู้ใช้หลายท่าน ขอให้ทำ ความเข้าใจนะครับว่า Scopus จะทำหน้าที่บอกเราว่าบทความชิ้นนั้นอยู่ที่ไหนและพาเราไป ส่วนจะใช้งานได้หรือไม่ก็แล้วแต่วาสนาของเราแล้วล่ะครับ แต่มีบางบทความที่จะไม่ปรากฏคำสั่ง View at publisher ก็คือว่าบทความนั้นแทบจะสิ้นหวังที่จะโหลดได้ครับ .. ที่ว่าแทบจะสิ้นหวัง ก็หมายความว่ายังพอมีหวังครับ ให้แวะมาปรึกษาเจ้าหน้าที่ที่ห้องสมุดนะครับ บางทีอาจจะค้นหาได้จากแหล่งอื่นครับ แต่สำหรับชาวมหิดลแล้ว ถ้าไม่โชคร้ายจริงๆ นัก ก็จะโหลด paper มาอ่านได้ เพราะมหาวิทยาลัยของเราบอกรับวารสารมากมายเหลือเกินครับ

scopsu_downloadรูปที่ ๓

ที่เข้าใจผิดกันมากๆ คือคำสั่ง Download ที่อยู่ด้านบนของหน้าจอนั่นแหละครับ (รูปที่ ๓) หลายคนพยายามคลิกเข้าไปแล้วก็งงว่าทำไมไม่เห็นโหลดได้เลย คำสั่ง Download ด้านบนนั้นเขามีไว้สำหรับการสั่งโหลดบทความทีละหลายๆ เรื่องพร้อมกัน หากต้องการดึงทีละบทความต้องใช้คำสั่ง View at Publisher นะครับ อย่าสับสัน ส่วนคำสั่งการโหลดครั้งเดียวหลายๆ บทความนั้น เอาไว้ครั้งหน้าจะมาแนะนำให้ครับว่าต้องทำอย่างไร

หวังว่าทุกท่านจะเข้าใจหน้าที่และการทำงานของเจ้า Scopus กันนะครับ อย่าเพิ่งไปต่อว่าต่อขานมันเลยครับว่าโหลดยากโหลดเย็น เพราะมันทำหน้าที่พาเราไปยังสถานที่เก็บเท่านั้น ไม่ได้โหลดให้เรา อยากให้มาลองใช้กันเยอะๆ ครับ เพราะ Scopus เป็นฐานข้อมูลที่ใหญ่มากๆ และยังเป็นฐานข้อมูลระดับสากลที่ทั่วโลกยอมรับ และยังมีลูกเล่นอีกเพียบ ไว้คราวหน้าจะมาเล่าให้ฟังกันครับ

——————————————————————————————————————————
อภิชัย อารยะเจริญชัย
หน่วยบริการสารสนเทศอิเล็กทรอนิกส์ และหน่วยจดหมายเหตุและพิพิธภัณฑ์ฯ
ห้องสมุดสตางค์ มงคลสุข คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล

This entry was posted in บรรณารักษ์ชวนรู้ and tagged , , , , , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s