วันมาฆบูชา … หัวใจพระพุทธศาสนา

2014021065308(ภาพประกอบจากอินเทอร์เน็ต)

ตามธรรมเนียมปฏิบัติในพุทธศาสนาได้กำหนดเวลาของ วันมาฆบูชา ไว้ว่าตรงกับวันเพ็ญ เดือนสาม หรือขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๓ ซึ่งวันมาฆบูชานี้นับเป็นวันสำคัญอีกวันหนึ่งสำหรับชาวพุทธทั้งมวล แต่สำหรับคนรุ่นใหม่นั้นทราบกันหรือไม่ว่าที่ว่าสำคัญนั้น สำคัญอย่างไร

ที่เคยเรียนเคยท่องกันมาแต่สมัยเด็กนั้น บรรณารักษ์ยังจำได้แม่นเลยครับ เราท่องกันว่า วันมาฆบูชา มีความสำคัญอยู่ ๔ ประการ คือ
๑. เป็นวันที่พระภิกษุจำนวน ๑,๒๕๐ รูป มาประชุมพร้อมกันโดยมิได้นัดหมาย
๒. พระภิกษุทั้งหมดนั้นล้วนเป็นพระอรหันต์
๓. พระภิกษุทั้งหมดนั้นล้วนเป็นเอหิภิกขุอุปสัมปทา (พระพุทธเจ้าทรงบวชให้)
๔. วันประชุมนั้นเป็นวันเพ็ญเดือนมาฆะ

แล้วมีใครสงสัยเหมือนบรรณารักษ์บ้างไหมล่ะครับว่าที่ท่องมานั้นสำคัญอย่างไร

(ถึงตรงนี้แล้วบรรณารักษ์ขออนุญาตออกตัวไว้ว่าเนื้อหาต่อจากนี้เป็นการค้นคว้าโดยบรรณารักษ์เอง ซึ่งอาจจะยังไม่ครอบคลุมความจริงทั้งหมด สาระบางส่วนอาจสร้างความแคลงใจให้กับท่านพุทธศาสนิก จะเป็นการดีหากท่านผู้อ่านได้ทำการค้นคว้าเพิ่มเติม เป็นการสานต่อความรู้เพื่อนำไปสู่ความจริง หากมีส่วนใดที่ไม่เหมาะสม บรรณารักษ์ยินดีน้อมรับผิดพลาดทั้งปวงนั้นเอง)

ข้อแรกนั้นก็ชวนให้สงสัยแล้วครับว่าพระภิกษุมากมายขนาดนั้นพร้อมใจกันมาประชุมกันได้อย่างไร บางกระแสนั้นเชื่อว่าเป็นอิทธิฤทธิ์ บ้างก็ว่าสื่อถึงกันโดยกระแสจิต ซึ่งฟังดูออกจะเหนือธรรมชาติสักหน่อย มีการวิเคราะห์กันตามเหตุและผลไว้เหมือนกันครับ แต่ก็ยังไม่อาจสรุปได้ชัดเจนแต่ก็น่าเชื่อถือมากกว่า ข้อสันนิษฐานแรกนั้นเชื่อว่าเพราะพระภิกษุทั้งหมดแต่เดิมนั้นนับถือศาสนาพราหมณ์ที่ยังเคารพบูชาเทพเจ้าต่างๆ และในช่วงเวลาเดียวกันนั้นเองตามความเชื่อเดิมจะมีพิธีกรรมที่ปฏิบัติมาช้านาน เมื่อถึงเวลานั้น พระภิกษุทั้งหลายจึงอาจจะยังคงนึกถึงข้อปฏิบัติดั้งเดิม จึงพร้อมใจกันมาประชุมเพื่อปฏิบัติกิจตามที่คุ้นเคย เพียงแต่เปลี่ยนมาเป็นการบูชาพระพุทธองค์แทน ข้อสันนิษฐานแรกนี้จึงอาจเข้าข่ายของความบังเอิญได้เหมือนกัน

dsc037941สันนิษฐานที่สองนั้นเชื่อว่าพระภิกษุทั้งหมดนั้นอยู่รวมกันมาแต่เดิมแล้ว มิได้เดินทางมารวมกันจากที่อื่นๆ โดยจำแนกพระภิกษุเหล่านั้นออกเป็นสองกลุ่ม คือ กลุ่มชฎิลพี่น้อง (สามพี่น้อง ที่ออกบวชพร้อมเหล่าบริวารรวม ๑,๐๐๐ คน) และกลุ่มปริพาชกของพระสารีบุตร (กลุ่มผู้ที่ติดตามพระสารีบุตรออกบวช ๒๕๐ คน) สรุปว่าทั้งหมดอยู่รวมกันแล้วตั้งแต่ต้น มิได้เป็นปาฏิหารย์แต่ประการใด

ส่วนข้อที่ว่าพระภิกษุทั้งหมดนั้นเป็นผู้ที่พระพุทธเจ้าบวชให้ ข้อนี้ก็มีผู้แย้งว่าเป็นเรื่องธรรมดา เหตุเพราะยังอยู่ในสมัยพุทธกาล การบวชโดยพระพุทธองค์จึงเป็นเรื่องปกติ ยังไม่ได้มีการกำหนดวิธีการบวชโดยสงฆ์แบบในปัจจุบัน

สำหรับบรรณารักษ์แล้วแค่สองข้อนี้ก็ชวนให้ตั้งคำถามแล้วครับ สำหรับอีกสองข้อนั้นโดยส่วนตัวแล้วบรรณารักษ์ก็อาจจะยังไม่ข้องใจเท่า ยิ่งเรื่องของวันเวลานั้น น่าจะเป็นไปตามธรรมชาติมากกว่า ถ้าจะเป็นเรื่องความเป็นมงคลก็ต้องแล้วแต่ความเชื่อกันไป

สิ่งที่สำคัญเหนืออื่นใดที่ชาวพุทธทุกคนน้อมนำปฏิบัติตามคือคำสอนของพระพุทธองค์ที่เป็นสัจธรรมโดยแท้ คือการแสดง โอวาทปาฏิโมกข์ หรือหัวใจแห่งพระพุทธศาสนา ที่บรรณารักษ์เชื่อว่าสำคัญยิ่งกว่าปาฏิหารย์ความเชื่อทั้งปวง เพราะนี่คือความจริงที่พระพุทธองค์มอบไว้ให้แก่พวกเราทุกคน โอวาทปาฏิโมกข์ นั้นเราจดจำกันอย่างง่ายๆ ว่า ละเว้นความชั่ว กระทำความดี ทำจิตใจให้ผ่องใส

สพฺพปาปสฺส อกรณํ – ไม่ทำความชั่วทั้งปวง – not to do any evil
กุสลสฺสูปสมฺปทา – ทำแต่ความดี – to do good; to cultivate good
สจิตฺตปริโยทปนํ – ทำใจของตนให้สะอาดบริสุทธิ์ – to purify the mind

สำหรับประเทศไทยนั้นมีการจัดงานวันมาฆบูชาเป็นประจำทุกปี เริ่มตั้งแต่สมัยแผ่นดินพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๔ พระองค์ทรงมีพระราชดำริถึงความสำคัญของวันมาฆบูชาที่ถือว่าได้มีการแสดงธรรมอันยิ่งใหญ่ ในปีที่เสด็จขึ้นครองราชย์นั้นจึงได้โปรดให้จัดงานวันมาฆบูชาขึ้นเป็นครั้งแรก

ไม่เพียงเฉพาะแค่วันมาฆบูชาหรือวันสำคัญทางพุทธศาสนาเท่านั้นนะครับ บรรณารักษ์เชื่อว่าการทำความดี ละเว้นความชั่วนั้นสามารถทำได้ทุกๆ วัน เริ่มต้นที่ตัวเราเองครับ เมื่อทุกคนทำแต่ความดี สังคมก็จะเป็นสังคมที่ดี มีความสงบสุข ซึ่งนั่นคงเป็นความสุขที่ชาวไทยทุกคนถวิลหา

อ่านเพิ่มเติมได้จาก

  • พระธรรมปิฎก (ประยุทธ์ ปยุตฺโต). (๒๕๔๕). พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม : A dictionary of Buddhism. กรุงเทพฯ : สหธรรมิก.
  • พระธรรมปิฎก (ประยุทธ์ ปยุตฺโต). (๒๕๔๕). พจนานุกรมพุทธศาสน์ : ฉบับประมวลศัพท์. กรุงเทพฯ : เอส.อาร์. พริ้นติ้ง.
  • พระพรหมคุณาภรณ์ (ประยุทธ์ ปยุตฺโต). (๒๕๕๒). กาลานุกรม พระพุทธศาสนาในอารยธรรมโลก. กรุงเทพฯ : บริษัท มหพันธ์ไฟเบอร์ซีเมนต์ จำกัด (มหาชน).
  • วันมาฆบูชา “โอวาทปาติโมกข์” หัวใจพระพุทธศาสนา. เข้าถึงได้จาก : http://goo.gl/EzU5oD (๑๐ มกราคม ๒๕๕๗).
  • สิริอัญญา. มาฆบูชารำลึก. เข้าถึงได้จาก : http://goo.gl/p5yYV1 (๑๐ มกราคม ๒๕๕๗).
  • วันมาฆบูชา. เข้าถึงได้จาก : http://goo.gl/pT2VFd (๑๐ มกราคม ๒๕๕๗).
This entry was posted in บรรณารักษ์ชวนรู้ and tagged , , , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s