บรรณารักษ์ชวนรู้: เครื่องขายหนังสืออัตโนมัติ

lib_knowledgeยุคนี้ทุกท่านคงคุ้นเคยกันดีกับเครื่องขายของอัตโนมัติ ที่เดี๋ยวนี้มีขายกันทุกอย่างสารพัดตั้งแต่สินค้าชิ้นเล็กๆ ไปจนถึงสินค้าที่นึกไม่ถึงว่าจะมาขายแบบอัตโนมัติอย่างจักรยาน! แล้วเรามักจะคุ้นเคยกันว่าประเทศญี่ปุ่นที่เขาเป็นเจ้าแห่งการขายแบบออโต้ ถ้าใครเคยไปประเทศนี้ก็จะเห็นตู้ขายอะไรต่อมิอะไรเรียงรายเต็มประเทศไทยหมด ไม่เว้นแม้แต่หนังสือ

เรื่องของตู้หนังสืออัตโนมัติอาจจะใหม่สำหรับบ้านเรา แต่หลายประเทศเขาก็มีใช้กันมานาน ถามว่าเป็นของใหม่หรือเปล่า ก็ไม่เชิงนะครับ ก็เพียงเปลี่ยนจากสินค้าเป็นหนังสือแทนเท่านั้น แต่หนังสืออาจไม่ใช่ของที่ผู้คนจะซื้อกันบ่อยๆ แค่นั้นเอง

ย้อนกลับไปในอดีตความคิดที่จะทำเครื่องขายหนังสืออัตโนมัติมีมานานโขนับร้อยปีแล้วนะครับ เมื่อปี 1822 ที่ประเทศอังกฤษ มีกระทาชายนายหนึ่งพยายามหาวิธีขายหนังสือแบบที่ไม่ต้องใช้คนขาย แต่ก็ไม่เวิร์คเท่าไหร่ จนถึงปี 1937 เครื่องขายหนังสืออัตโนมัติแบบที่ครบวงจรและเป็นที่ยอมรับได้ถือกำเนิดขึ้นเป็นครั้งแรก โดย Penguin Publishing จากการสร้างสรรค์ของ Allen Lane โดยตั้งชื่อว่า Penguincubator (มาจากชื่อสำนักพิมพ์ Penguin กับคำว่า Incubator ที่แปลว่าตู้ฟัก) จำหน่ายหนังสือปกอ่อนของสำนักพิมพ์ที่เป็นวรรณกรรมคลาสสิก สนนราคาในตอนนั้นก็เท่ากับบุหรี่หนึ่งซอง

bookmachine1ด้านซ้ายคือ Penguincubator ของ Penguin Publishing เมื่อปี 1937
ด้านข่วาคือเครื่อง Book-O-Mat ของ Science Popular เมื่อปี 1947
(ภาพจาก http://www.huffingtonpost.com)

ต่อมาในปี 1947 Popular Science ก็เปิดตัวเครื่องขายหนังสืออัตโนมัติบ้างชื่อว่า Book-O-Mat สามารถจุหนังสือให้เลือกมาถึง 50 ปก มีการออกกแบบตู้ให้ดูล้ำยุคขึ้น (ในสมัยนั้น) ผลิตโดย Rock-Ola Manufacturing Corporation และอีกเพียงสองปีถัดมาบริษัทก็อัพเกรดให้ทันสมัยขึ้นอีก โดยได้แนวคิดมาจากตู้เพลง (Jukeboxes)

มาในสมัยปัจจุบัน ด้วยเทคโนโลยีการผลิตตู้ขายของอัตโนมัติที่ทันสมัย ตู้ขายหนังสือจึงพัฒนาไปตามกาลเวลา แต่ปัญหาใหญ่ที่น่าคิดก็คือ หนังสือไม่ใช่สินค้าที่คนจะแห่กันมากดซื้อกันเป็นประจำ ไม่เหมือนสินค้าเครื่องบริโภคที่ทุกคนซื้อกันเป็นเรื่องปกติ ต่อให้นิยมอ่านหนังสือมากขนาดไหน ตู้หนังสือก็มีข้อจำกัดในการจุหนังสือที่ไม่มากเท่าร้านหนังสือจริงๆ ตู้หนังสืออัตโนมัติส่วนใหญ่จึงพยายามที่จะขายหนังสือที่เชื่อว่า “ขายได้” แน่นอน เช่น หนังสือแนะนำ หนังสือขายดีติดอันดับ แต่ก็ยากที่จะสนองความต้องการของผู้อ่านได้อย่างครอบคลุม ที่มั่นใจว่าขายได้แน่ๆ ก็เช่น หนังสือพิมพ์ ซึ่งในต่างประเทศก็มีให้เห็นเป็นเรื่องปกติอยู่แล้ว

การตลาดของธุรกิจประเทศนี้จึงต้องเจาะกลุ่มเป้าหมายที่ชัดเจน ตู้หนังสือประเภทนี้จึงพบเห็นได้ตามสถานีขนส่งต่างๆ ทั้งสถานีรถไฟใต้ดิน สนามบิน สถานีรถไฟ เพื่อเป็นทางเลือกให้นักเดินทางที่อยากจะอ่านหนังสือฆ่าเวลา และหนังสือก็จะเป็นประเภทปกอ่อนหรือหนังสือที่ราคาไม่สูงนักนั่นเอง

ที่ร้าน Monkey’s Paw ในโตรอนโต ประเทศแคนาดา ได้ดัดแปลงผู้ขายหนังสืออัตโนมัติมาเป็นจุดขายเรียกความสนใจของลูกค้า โดยแทนที่ลูกค้าจะเป็นฝ่ายเลือกซื้อหนังสือ แต่จะใช้วิธีสุ่มเลือกหนังสือให้เอง เมื่อหยอดเงินจำนวน 2 เหรียญลงไป ก็จะได้หนังสือมือสองหนึ่งเล่มซึ่งจะไม่รู้เลยว่าจะได้เรื่องอะไร เนื่องจากทางร้านมีหนังสือจำนวนมากอยู่แล้วจึงใช้วิธีนี้เรียกลูกค้าซึ่งก็ได้รับการตอบรับดีพอสมควร


ตู้จำหน่ายหนังสือของ Monkey’s Paw

ไม่เพียงเฉพาะร้านหนังสือหรือสำนักพิมพ์เท่านั้น ห้องสมุดบางแห่งก็นำตู้หนังสืออัตโนมัติมาประยุกต์ใช้กับบริการของห้องสมุด เช่น เปิดโอกาสให้ผู้ใช้บริการยืมหนังสือได้เองจากตู้ ซึ่งพบได้ในหลายห้องสมุดอย่างในประเทศญี่ปุ่น ไต้หวัน เกาหลีใต้ และสหรัฐอเมริกา

ไม่รู้ว่าเครื่องแบบนี้จะมีให้เห็นในบ้านเราเมื่อไหร่นะครับ สำหรับบรรณารักษ์แล้วเชื่อว่าเรามาทำให้คนไทยอ่านหนังสือกันมากๆ ก่อนดีกว่า อันนี้จำเป็นกว่ากันเยอะครับ

bookmachine2ตู้อัตโนมัติของทางยุโรป

bookmachine3ตู้นี้ตั้งอยู่ที่ Tokyo Metro Station
หนังสือจะไม่ใหญ่มากนัก ราคาก็ไม่เกินพันเยน
(ภาพจาก http://muza-chan.net)

bookmachine4ที่ห้องสมุดประชาชนประเทศไต้หวัน ก็มีให้บริการ
(ภาพจาก http://isabelsadventures.wordpress.com)

m5xemv-b78969858z.120120620100852000gn818ghbm.1 ตู้บริการยืมอัตโนมัติของ Fullerton Public Library
(ภาพจาก http://www.ocregister.com)

This entry was posted in บรรณารักษ์ชวนรู้ and tagged , , , , , , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s