๑๙ กันยายน วันพิพิธภัณฑ์ไทย

lib_knowledgeหลายท่านไม่เคยทราบมาก่อนว่าวันที่ ๑๙ กันยายน ของทุกปี ถือเป็น “วันพิพิธภัณฑ์ไทย” ในต่างประเทศกระแสการเก็บรวบรวมและอนุรักษ์วัตถุมีค่าต่างๆ ในรูปแบบของพิพิธภัณฑ์มีมาตั้งแต่ศตวรรษที่ ๑๖ ขณะที่บ้านเรานั้นเริ่มต้นอย่างเป็นรูปธรรมจริงๆ ก็ในสมัยแผ่นดินพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๔

พิพิธภัณฑ์แห่งแรกของไทยนั้นอาจกล่าวได้ว่าเริ่มต้นจาก พระที่นั่งราชฤดี อยู่ใกล้กับ พระที่นั่งอมรินทรวินิจฉัยมไหยสูรยพิมาน ภายในพระบรมมหาราชวัง ซึ่ง พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดเกล้าฯ ให้สร้างขึ้นเป็นที่ประทับว่าราชการ ปัจจุบันพระที่นั่งหลังนี้ไม่มีแล้วเนื่องจากถูกรื้อและจัดสร้างพระที่นั่งใหม่ทับไป พระที่นั่งราชฤดีนี้ต่อมาพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดเกล้าฯ ให้ใช้เป็นที่จัดเก็บสิ่งของต่างๆ ที่ได้รับจากบรรดาทูต พระราชอาคันตุกะ และจากที่ต่างๆ รวมถึงศิลปวัตถุและโบราณวัตถุที่ได้ทรงสะสมไว้ตั้งแต่ก่อนเสด็จขึ้นครองราชย์ เป็นลักษณะพิพิธภัณฑ์ส่วนพระองค์ มิได้เปิดให้ราษฎรทั่วไปเข้าชม

บริเวณที่เคยเป็นที่ตั้งของ พระที่นั่งราชฤดี องค์เดิมในพระบรมมหาราชวัง
ภาพจาก wikipedia

ต่อมาได้โปรดเกล้าฯ ให้สร้าง พระที่นั่งประพาสพิพิธภัณฑ์ ขึ้นเพื่อใช้ต้อนรับพระราชอาคันตุกะรวมถึงเก็บรักษาเครื่องบรรณาการที่นานาประเทศนำมาถวาย จึงได้โปรดเกล้าฯ ให้นำสิ่งของต่างๆ จากพระที่นั่งราชฤดีมาไว้ที่นี่แทน

พอเข้าสู่แผ่นดินพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๕ ทรงมีพระบรมราโชบายที่จะพัฒนาประเทศในทุกๆ ด้านในทัดเทียมนานาอารยะประเทศ มีการจัดตั้ง พิพิธภัณฑสถานสำหรับประชาชนขึ้นเป็นครั้งแรก ณ หอคองคอเดีย หรือศาลาหทัยสมาคม ภายในพระบรมมหาราชวัง เปิดให้ประชาชนได้เข้าชมในโอกาสเฉลิมฉลองพระชนมายุ ๒๑ พรรษา มีพิธีเปิดเมื่อวันที่ ๑๙ กันยายน พ.ศ. ๒๔๑๗ เราจึงถือวันมงคลนี้เป็น วันพิพิธภัณฑ์ไทย นั่นเอง โดยกำหนดขึ้นตามมติคณะรัฐมนตรีเมื่อ พ.ศ. ๒๕๓๘

พิพิธภัณฑ์ที่หอคองคอเดียนี้เปิดให้เข้าชมเฉพาะวันเฉลิมพระชนมพรรษาจนถึง พ.ศ. ๒๔๓๐ จึงโปรดเกล้าฯ ย้ายไปจัดตั้งในพระราชวังบวรสถานมงคล หรือวังหน้า ซึ่งปัจจุบันคือที่ตั้งของ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร นั่นเอง พระราชวังบวรสถานมงคล เดิมเป็นที่ประทับของ กรมพระราชวังบวรวิชัยชาญ เมื่อทิวงคตใน พ.ศ. ๒๔๓๐ จึงได้มีประกาศยกเลิกตำแหน่งวังหน้า ทำให้พระราชวังแห่งนี้ว่างลง พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว จึงโปรดเกล้าให้ดัดแปลงเป็นพิพิธภัณฑ์ดังกล่าวมาแล้ว โดยใช้พระที่นั่งด้านหน้าคือ พระที่นั่งศิวโมกขพิมาน พระที่นั่งพุทไธสวรรย์ และพระที่นั่งอิศราวินิจฉัย เรียกว่า “พิพิธภัณฑ์วังหน้า”

9.1-2-58(500)มิวเซียมหลวง ในสมัยรัชกาลที่ ๕ หรือ หอคอยคอเดีย ภายในพระบรมมหาราชวัง
(ภาพจาก http://www.stou.ac.th/study/sumrit/2-58%28500%29/page9-2-58%28500%29.html)

พ.ศ. ๒๔๖๙ พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๗ โปรดเกล้าฯ พระราชทานพระราชมณเฑียรในพระราชวังบวรสถานมงคลทั้งหมดสำหรับจัดตั้งเป็น พิพิธภัณฑสถานสำหรับพระนคร ต่อมารัฐบาลไทยได้ตั้ง กรมศิลปากร ขึ้น จึงได้เข้าสังกัดกรมศิลปากรและได้รับการประกาศจัดตั้งเป็น พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร เมื่อ พ .ศ. ๒๔๗๗
———————————————————————————————————–
เรียบเรียงจาก
http://www.culture.go.th
– การบรรยายพิเศษในหัวข้อ กุญแจสู่ความสำเร็จในการดำเนินงานพิพิธภัณฑ์ โดย สมาคมพิพิธภัณฑ์ไทย ร่วมกับ พิพิธภัณฑ์ธนาคารแห่งประเทศไทย (พ.ศ. ๒๕๕๓)

โดย อภิชัย อารยะเจริญชัย
หน่วยจดหมายเหตุและพิพิธภัณฑ์ คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล

DSCF682920160915_134701_richtonehdrDSCF6731DSCF6776(ภาพโดยผู้เรียบเรียง เมื่อ พ.ศ. ๒๕๕๗)

This entry was posted in บรรณารักษ์ชวนรู้ and tagged , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s