“เพลงมหาฤกษ์-มหาชัย” ใช้กับงานใด

lib_knowledgeวันนี้ที่คณะวิทยาศาสตร์ มีการจัดพิธีประดิษฐานรูปหล่อ “อาจารย์สตางค์” ศาสตราจารย์ ดร.สตางค์ มงคลสุข ผู้ก่อตั้งและคณบดีคนแรก โดยมี  ศาสตราจารย์เกียรติคุณ นายแพทย์เกษม วัฒนชัย องคมนตรี ประธานในพิธี ในลำดับการของพิธีการนั้นมีการบรรเลง เพลงมหาฤกษ์ ด้วย หลายท่านมีความสงสัยเกี่ยวกับเพลงนี้ว่าใช้ในพิธีการใดกันแน่ บางท่านเข้าใจว่าใช้สำหรับพระราชพิธี วันนี้มีคำอธิบายมาฝากกันครับ

ท่านคงจะคุ้นเคยกับ เพลงมหาฤกษ์ ที่บรรเลงในงานพิธีต่างๆ กันมาแล้ว เพลงนี้ใช้ในงานพิธีเพื่อความเป็นมงคลหรือเพื่อแสดงความหมายในทางที่ดี มีมาตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา โดยทั่วไปใช้ในการเปิดสถานที่หรือเปิดงานต่างๆ ตามฤกษ์ยามอันมงคล เป็นเพลงไทยเดิมแบบโบราณ ต่อมา จอมพลเรือ สมเด็จเจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ กรมพระนครสวรรค์วรพินิต ทรงดัดแปลงให้เป็นสากลแต่ยังยึดทำนองของเก่า มีการแก้ไขบางช่วงให้ฟังแล้วรู้สึกอิ่มเอิบ สง่างามมากยิ่งขึ้น จนพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงมีพระราชดำรัสโปรดเกล้าฯ ให้บรรเลงเป็นเพลงเกียรติยศ และกลายเป็นที่นิยมใช้ในงานพิธีต่างๆ เรื่อยมา

มีความเข้าใจผิดกันมากว่า เพลงมหาฤกษ์ นั้นจะต้องใช้เฉพาะกับพระราชพิธี ซึ่งเป็นความเข้าใจผิดที่อาจจำสลับกับ เพลงมหาชัย ที่ใช้บรรเลงเป็นเพลงเกียรติยศสำหรับประธานในพิธีที่เป็นเจ้านายชั้นพระบรมวงศ์ ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ ธงราชวงศ์ นายทหารที่มียศ จอมพล จอมพลเรือ หรือจอมพลอากาศ ขณะที่เพลงมหาฤกษ์นั้นใช้ได้กับงานพิธีทั่วไป บางครั้งชาวบ้านจึงเรียกควบกันไปว่าเพลงมหาฤกษ์มหาชัย

สรุปว่า เพลงมหาฤกษ์ ใช้ได้ในทุกพิธีการที่อาศัยฤกษ์มงคล ไม่ว่าจะงานเปิดอาคารต่างๆ เปิดอนุสาวรีย์บุคคลสำคัญ ประธานกล่าวรายงานจบ การแข่งขันกีฬา ฯลฯ ใช้ได้หมดครับ

เพิ่มเติมอีกสักหน่อยว่าด้วยหลักปฏิบัติในการยืนเคารพในพิธีที่มีการบรรเลงทั้งสองเพลงนี้ ต้องยืนเคารพจนจบเพลง โดยยืนตรงและหันหน้าไปทางองค์ประธานหรือประธานของงาน พระบรมฉายาลักษณ์ หรือพระบรมสาทิสลักษณ์ หรือทิศทางที่เสียงเพลงนั้นดังขึ้น

IMG_4188
ภาพประกอบจากพิธีประดิษฐานรูปหล่อ “อาจารย์สตางค์” คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล

การแสดงความเคารพนั้นต้องทำอย่างไร
การถวายคำนับ เป็นการแสดงความเคารพอย่างหนึ่งของทั้งบุรุษและสตรีที่สวมเครื่องแบบ (กรณีไม่ใส่หมวก) สำหรับถวายแด่พระมหากษัตริย์ สมเด็จพระบรมราชินีนาถ พระบรมวงศานุวงศ์ พระราชวงศ์ และผู้แทนพระองค์ เมื่อมีโอกาสได้เข้าเฝ้าฯ รับเสด็จ หรือเข้าเฝ้าเพื่อทูลเกล้า ฯ หรือน้อมเกล้า ฯ ถวายสิ่งของ หรือรับพระราชทานสิ่งของ หรือปฏิบัติกิจอย่างใดอย่างหนึ่ง เฉพาะพระพักตร์ หรือหน้าพระที่นั่ง รวมไปถึงการถวายความเคารพพระบรมฉายาลักษณ์ พระบรมสาทิสลักษณ์และพระบรมรูป

การถอนสายบัว เป็นการแสดงความเคารพอย่างหนึ่งของสตรีที่ใช้กันเป็นสากลนิยม สำหรับถวายแด่ พระมหากษัตริย์ สมเด็จพระบรมราชินีนาถ พระบรมวงศานุวงศ์ และพระบรมฉายาลักษณ์ พระบรมสาทิสลักษณ์ พระบรมรูปการถวายความเคารพ วิธีนี้ใช้เฉพาะสตรีที่แต่งกายด้วยชุดสุภาพหรือชุดสากลนิยม หรือชุดไทย ยกเว้น ข้าราชสำนัก จะมีวิธีปฏิบัติให้ถวายความเคารพโดยถอนสายบัวแม้จะสวมเครื่องแบบก็ตาม

การทำวันทยหัตถ์ เป็นการแสดงความเคารพของบุรุษและสตรีเมื่อแต่งเครื่องแบบราชการ ซึ่งสวมหมวก

ที่มา
– ประกาศสำนักพระราชวัง เรื่อง ระเบียบการบรรเลงดุริยางค์ในการพระราชพิธีหรือพิธีการต่าง ๆ
– การบรรเลงเพลงเคารพตามข้อบังคับกระทรวงกลาโหมว่าด้วยการเคารพ (ฉบับที่ ๖) พ.ศ.๒๕๒๓ มาตรา ๓ การบรรเลงเพลงเคารพ
– แนวปฏิบัติการแสดงความเคารพ : โดย นายศิวัช พูลศิริ นักจัดการงานทั่วไปชำนาญการ สนง. วัฒนธรรมจังหวัด กระทรวงวัฒนธรรม

This entry was posted in บรรณารักษ์ชวนรู้ and tagged , , , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s