บรรณารักษ์ชวนรู้ : หนังสือหายาก

หลายห้องสมุดอาจจะมีการแยกประเภท “หนังสือหายาก” (Rare Books) เก็บไว้ในห้องสมุดโดยส่วนใหญ่เรามักจะจำแนกประเภทหนังสือหายากกันตามการใช้งานหรือตามความเข้าใจกันเองว่าคือหนังสือที่หาอ่านได้ยาก หรือหาซื้อได้ยาก ซึ่งต้องเป็นหนังสือที่มีคุณค่าในด้านใดด้านหนึ่ง ดังนั้น หนังสือหายากของห้องสมุดหนึ่ง อาจเป็นหนังสือทั่วไปสำหรับห้องสมุดอื่นก็ได้ ตรงนี้ขึ้นกับการพิจารณาของแต่ละห้องสมุดที่จะบอกว่าเล่มใดคือหนังสือหายากหรือไม่นั่นเอง

แต่ถ้าจะว่ากันตามหลักเกณฑ์แล้ว หนังสือหายากก็มีขอบเขตที่ถูกกำหนดไว้เหมือนกัน สำนักหอสมุดแห่งชาติ กรมศิลปากร ระบุคำจำกัดความไว้ในเอกสาร ความรู้ด้านการอนุรักษ์หนังสือหายาก พ.ศ. ๒๕๕๑ ว่า คือหนังสือที่มีคุณค่าทั้งด้านเนื้อหาและด้านการพิมพ์ ใช้เพื่อการศึกษาวิจัยขั้นสูงซึ่งผู้ค้นคว้าไม่สามารถหาได้จากห้องสมุดทั่วไปและไม่มีจำหน่ายในท้องตลาด ซึ่งมีการแบ่งประเภทเอาไว้ดังนี้

๑. หนังสือเก่าแก่หาได้ยาก (Rarity) ส่วนมากเป็นหนังสือที่มีค่าในด้านการพิมพ์ เป็นเอกสารปฐมภูมิ (Primary Source) ในด้านประวัติและพัฒนาการการพิมพ์ของโลก เช่น หนังสือที่พิมพ์ด้วยตัวแกะไม้ ตัวหล่อด้วยโลหะ เป็นต้น

๒. หนังสือซึ่งมีความสำคัญ ในด้านที่เป็นเอกสารด้านปฐมภูมิ เกี่ยวกับประวัติการพิมพ์ของแต่ละประเทศหรือแต่ละภูมิภาค (Local Rarity)

๓. หนังสือที่มีการพิมพ์จำนวนจำกัด (Limited Edition)

๔. หนังสือฉบับพิมพ์ครั้งแรก (First Edition)

๕. ความเด่นของหนังสือ (Repulation)

๖. หนังสือเก่าที่สภาพรูปเล่มสมบูรณ์หรือรูปเล่มสวยงาม เช่น หนังสือเก่าที่ตกทอดมาถึงปัจจุบันที่มีสภาพเหมือนเมื่อแรกจำหน่าย มีกล่องบรรจุ มีใบหุ้มปก มีภาพประกอบที่มีคุณค่า เป็นต้น

๗. หนังสือที่มีประวัติการครอบครองว่าเคยเป็นของผู้ใดมาก่อน

อย่างที่ว่าไว้ตอนต้นว่าการจัดหนังสือหายากนั้น ขึ้นอยู่กับมุมมองและความเหมาะสมของห้องสมุดแต่ละแห่ง อาจไม่จำเป็นต้องพึ่งหลักเกณฑ์เป๊ะๆ เหมือนอย่างสำนักหอสมุดแห่งชาติ หรือไม่เช่นนั้นก็อาจเลี่ยงไม่ต้องใช้คำว่า หนังสือหายาก แต่ลองใช้คำอื่นที่อธิบายหนังสือกลุ่มนี้ได้อย่างชัดเจนก็ได้ เช่น หนังสือสะสม หนังสือทรงคุณค่า Special Collection ก็แล้วแต่จะคิดกัน

ท่านที่สนใจเอกสาร ความรู้ด้านการอนุรักษ์หนังสือหายาก สามารถ download อ่านฉบับเต็มได้ที่นี่ http://www.nlt.go.th/th/node/192

Advertisements
This entry was posted in บรรณารักษ์ชวนรู้ and tagged , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s