บรรณารักษ์ชวนรู้: ธรรมเนียมการเก็บรักษาพระบรมอัฐิ

ธรรมเนียมการเก็บพระบรมอัฐิในสมัยกรุงศรีอยุธยา สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงอธิบายไว้ว่า  “…ชั้นเดิมผู้มีบรรดาศักดิ์สูงเช่นพระเจ้าแผ่นดิน เมื่อทำฌาปนกิจที่ใด เขาทำพระเจดีย์ลงที่ฌาปนกิจนั้นครอบทั้งอัฐิและอังคารธาตุ ต่อมาเปลี่ยนเป็นเก็บอัฐิธาตุในพระเจดีย์…”

สมัยกรุงศรีอยุธยาตอนปลายพบหลักฐานว่ามีการเก็บรักษาพระบรมอัฐิ โดยบรรจุไว้ท้ายจระนำของพระวิหารหลวงวัดพระศรีสรรเพชญ์ แต่มิได้ทำทุกรัชกาลด้วยเหตุผลที่แตกต่างกันไป

สมัยกรุงรัตนโกสินทร์มีการเปลี่ยนแปลงธรรมเนียมดังกล่าว กล่าวคือเมื่อพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช เสด็จขึ้นผ่านพิภพปราบดาภิเษกเป็นปฐมกษัตริย์แห่งราชวงศ์จักรีแล้ว แต่ยังมิได้ทรงกระทำการถวายพระเพลิงพระบรมศพสมเด็จพระบรมราชชนก เนื่องจากยังทรงติดราชการสงครามในการกอบกู้เอกราชสร้างความเป็นปึกแผ่น จนเมื่อได้ทรงสร้างราชธานีขึ้นใหม่และบ้านเมืองสงบเรียบร้อยดีแล้ว จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สร้างพระเมรุมาศ ถวายพระเพลิงพระบรมศพสมเด็จพระปฐมบรมมหาชนก หลังจากนั้นทรงมีพระราชดำริถึงพระบรมอัฐินั้นว่า หากอัญเชิญไปประดิษฐานที่พระวิหารหลวงหรือพระเจดีย์ตามโบราณราชประเพณี แม้จะเป็นพระเกียรติยศ แต่กรุงรัตนโกสินทรืเพิ่งสถาปนาขึ้นใหม่ หากข้าศึกรุกรานจนไม่สามารถรักษาพระนครได้ ก็จะไม่มีพระบรมอัฐิไว้บูชา จึงอัญเชิญพระบรมอัฐิไปประดิษฐานในหมู่พระมหามณเฑียร ในรัชกาลต่อมาจึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้อัญเชิญพระบรมอัฐิสมเด็จพระบรมราชบุพการีไปประดิษฐานยังหอพระธาตุมณเฑียรสืบเนื่องมา

ภายในหอพระธาตุมณเฑียร (ภาพจากวิกิพีเดีย)

หอพระธาตุมณเฑียร ตั้งอยู่ทางทิศตะวันตกของพระที่นั่งไพศาลทักษิณ พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สร้างขึ้นเพื่อประดิษฐานพระบรมอัฐิสมเด็จพระปฐมบรมมหาชนก คู่กับ หอพระสุลาลัยพิมาน ทางทิศตะวันออก ซึ่งเป็นที่ประดิษฐานพระบรมสารีริกธาตุและพระพุทธรูปสำคัญ

ปัจจุบัน หอพระธาตุมณเฑียร ประดิษฐานพระบรมอัฐิสมเด็จพระปฐมบรมมหาชนก พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช สมเด็จพระอมรินทราบรมราชินีในรัชกาลที่ ๑ พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย สมเด็จพระศรีสุริเยนทราบรมราชินีในรัชกาลที่ ๒ พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว สมเด็จพระศรีสุลาลัยพระพันปีหลวงในรัชกาลที่ ๓ ตลอดจนพระอัฐิสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอในรัชกาลที่ ๑ ซึ่งทรงเคารพเสมอด้วยสมเด็จพระบรมราชชนนี

รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงโปรดเกล้าฯ ให้รับพระบรมอัฐิที่ตกอยู่กับพระราชโอรสและพระราชธิดาของสมเด็จพระบุรพมหากษัตริย์มาประดิษฐานในเจติยสถานสำคัญเช่นธรรมเนียมในสมัยกรุงศรีอยุธยา ด้วยทรงพระราชดำริว่านานเข้าพระบรมอัฐิจะตกอยู่กับบุคคลต่ำศักดิ์ลงไปเป็นลำดับ นอกจากนี้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เชิญพระบรมอัฐิแยกบรรจุในกล่องศิลา และโปรดเกล้าฯ ให้อัญเชิญไปประดิษฐานใต้พุทธบัลลังก์พระประธานวัดที่เป็นวัดประจำรัชกาลแห่งสมเด็จพระมหากษัตริยาธิราชพระองค์นั้น

พระที่นั่งจักรีมหาปราสาท ในพระบรมมหาราชวัง
(ภาพจาก วิกิพีเดีย)

รัชสมัยพระบาทสมเด็พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สร้าง พระที่นั่งจักรีมหาปราสาท และให้จัดชั้นบนใต้ยอดมหาปราสาทเป็นสถานที่ประดิษฐานพระบรมอัฐิสมเด็จพระบรมราชบุพการี จึงเป็นธรรมเนียมการเชิญพระบรมอัฐิพระมหากษัตริย์ สมเด็จพระอัครมเหสี สมเด็จพระบรมชนกนาถ สมเด็จพระบรมราชชนนี ขึ้นประดิษฐาน ณ พระที่นั่งจักรีมหาปราสาทสืบต่อมา

อ้างอิง
๑. กระทรวงวัฒนธรรม. (๒๕๕๒). งานพระเมรุ: ศิลปสถาปัตยกรรม ประวัติศาสตร์ และวัฒนธรรมเกี่ยวเนื่อง. กรุงเทพฯ : กระทรวงวัฒนธรรม.
๒. นนทพร อยู่มั่งมี. (๒๕๖๐). ธรรมเนียมพระบรมศพและพระศพเจ้านาย. กรุงเทพฯ : มติชน.
๓. สมภพ ภิรมย์. (๒๕๓๘). พระเมรุมาศ พระเมรุ และเมรุ สมัยกรุงรัตนโกสินทร์. กรุงเทพฯ : อมรินทร์พริ้นติ้ง.

Advertisements
This entry was posted in บรรณารักษ์ชวนรู้ and tagged , , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s