บรรณารักษ์ชวนรู้: พระที่นั่งสุทไธสวรรยปราสาท

ช่วงพระราชพิธีบรมราชาภิเษก พุทธศักราช ๒๕๖๒ ชาวไทยคงจะได้ยินชื่อพระที่นั่งต่าง ๆ หลายองค์ บ้างก็คุ้นเคย บ้างก็เพิ่มเคยได้ยินชื่อ หนึ่งในนั้นคือ พระที่นั่งสุทไธสวรรยปราสาท ซึ่งเชื่อว่าชาวไทยน่าจะคุ้นเคย อาจจะมีบางท่านรู้จักแต่ไม่ทราบชื่อมาก่อน พระที่นั่งองค์นี้มีความสำคัญอย่างยิ่งสำหรับพระราชพิธีต่าง ๆ มาตั้งแต่ครั้งอดีต ห้องสมุดสตางค์ มงคลสุข ขอใช้โอกาสนี้ถ่ายทอดข้อมูลที่น่าสนใจให้แก่ท่านผู้สนใจศึกษาค้นคว้า ณ ที่นี้

พระที่นั่งสุทไธสวรรยปราสาท พระบรมมหาราชวัง
Cr: wikipedia.com

พระที่นั่งองค์นี้ตั้งอยู่ระหว่างประตูเทวาพิทักษ์และประตูศักดิ์ไชยสิทธิ ตรงข้ามสนามไชย หน้าสวนสราญรมย์ พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช โปรดเกล้าฯ ให้สร้างขึ้นเป็นพลับพลาโถง ทำด้วยเครื่องไม้ หลังคาไม่มียอด เรียกว่า พลับพลาสูง เพื่อใช้เป็นที่ทอดพระเนตรกระบวนแห่ในพระราชพิธีสระสนานใหญ่ และทอดพระเนตรการฝึกช้าง เป็นต้น

ต่อมาในรัชกาลที่ ๓ โปรดเกล้าฯ ให้จัดพระที่นั่งองค์นี้เป็นที่ประทับของกรมสมเด็จพระศรีสุลาลัย พระบรมราชชนนี พระเจ้าลูกเธอที่ทรงพระเยาว์ และเจ้าจอมหม่อมห้าม นอกจากนี้ยังโปรดเกล้าฯ ให้แก้ไของค์พระที่นั่งเป็นฝาก่ออิฐฉาบปูน หลังคาเปลี่ยนเป็นยอดปราสาท และพระราชทานนามว่า พระที่นั่งสุทธาสวรรย์

ในรัชกาลที่ ๔ โปรดเกล้าฯ ให้บูรณะพระที่นั่งองค์นี้เมื่อ พ.ศ. ๒๓๙๖ โดยเปลี่ยนเสาในองค์ประธานซึ่งเดิมคงจะเป็นเสาไม้ให้เป็นเสาปูนมีหัวเสา มีบัวปากฐานแบบศิลปกรรมตะวันตก เช่นเดียวกับท้องพระโรงพระที่นั่งอนันตสมาคมในหมู่พระอภิเนาว์นิเวศน์ ซึ่งยังปรากฏหลักฐานในปัจจุบัน และเปลี่ยนนามพระที่นั่งเป็น พระที่นั่งสุทไธสวรรย์

ในรัชกาลที่ ๕ สันนิษฐานว่ามีการแก้ไขพระที่นั่ง สังเกตจากการใช้บานเกล็ดไม้ที่พระทวารและพระบัญชร รวมทั้งการใช้ลูกกรงเหล็กหล่อลวดลายแบบตะวันตก ซึ่งเป็นแบบพระราชนิยมในสมัยรัชกาลที่ ๕ นอกจากนั้นในรัชกาลนี้ยังเคยใช้เป็นที่ตั้งพระศพกรมขุนสุพรรณภาควดี พระราชธิดาพระองค์แรกที่ทรงโปรดปรานมาก เพราะการตั้งพระศพที่พระที่นั่งองค์นี้เท่ากับเป็นการยกย่องพระอิสริยยศเทียบเท่าเจ้าฟ้า เนื่องด้วยพระที่นั่งองค์นี้จัดศักดิ์เท่ากับประสาทองค์หนึ่ง

Cr: หนังสือสถาปัตยกรรมพระบรมมหาราชวัง

ในรัชกาลที่ ๔ และ รัชกาลที่ ๕ ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้จัดพระที่นั่งสุทไธสวรรยปราสาทเป็นพระราชพิธีมณฑลในการพระราชพิธีและการพระราชกุศลต่าง ๆ เป็นอันมาก เช่น ในรัชกาลที่ ๔ จัดเป็นที่สวดมนต์เลี้ยงพระและจุดโคมชัยบูชาพระบรมสารีริกธาตุ พระจุฬามณีในดาวดึงส์พิภพในการพระราชพิธีจองเปรียง จัดเป็นที่สำหรับคณะสงฆ์รามัญ สวดมนต์ฉลองไตร ในการพระราชกุศลฉลองไตรปี จัดเป็นที่ประกอบพิธีสงฆ์ในการพระราชพิธีคเชนทรัศวสนาน และเสด็จประทับเป็นประธานในการเดินกระบวนจัตุรงคเสนา ในการพระราชพิธีดังกล่าวนี้ ส่วนในรัชกาลที่ ๕ ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้จัดพระที่นั่งเป็นที่ประดิษฐานพระบรมรูปอดีตมหากษัตริยาธิราช และจัดให้มีการถวายบังคมพระบรมรูปในการพระราชพิธีฉัตรมงคล ณ พระที่นั่งนี้ ตั้งแต่ พ.ศ. ๒๔๑๗ (พ.ศ. ๒๔๒๕ ได้อัญเชิญพระบรมรูปประดิษฐานในพระที่นั่งศิวาลัยมหาปราสาท จึงย้ายไปถวายบังคม ณ ที่นั้น)

ปัจจุบันพระที่นั่งองค์นี้เป็นที่เสด็จพระราชดำเนินออกมหาสมาคมให้ประชาชนเข้าเฝ้าฯ ในโอกาสพิเศษต่าง ๆ เช่น พระราชพิธีบรมราชาภิเษก หรือโปรดเกล้าฯ ให้สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช สยามมกุฎราชกุมาร เสด็จฯ ออกให้ประชาชนเฝ้าฯ เนื่องในงานอภิเษกสมรส เป็นต้น

ลักษณะทางสถาปัตยกรรม

พระที่นั่งสุทไธสวรรยปราสาท เป็นอาคารสูง ๒ ชั้น ชั้นล่างเป็นฐานสูงเท่ากับกำแพงพระบรมมหาราชวัง ชั้นบนเป็นอาคารทรงไทยรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้าทอดยาวไปตามกำแพง ความยาว ๕๕ เมตร หลังคายอดปราสาท แบ่งพื้นที่เป็นท้องพระโรงโถงซึ่งมีมุข ๓ มุข มุขกลางอยู่ตรงยอดปราสาท มุขเหนือและมุขใต้ยาวด้านละ ๗ ห้อง และมีมุขลดลงมา ๑ ชั้น หัวท้ายอีกมุขละ ๒ ห้อง มุขกลางด้านทิศตะวันออกมีระเบียงไม้ต่อยื่นออกไปนอกองค์พระที่นั่งเพื่อเป็นที่เสด็จออกสีหบัญชรให้ราษฎรเข้าเฝ้าฯ ในโอกาสพิเศษต่าง ๆ ซึ่งเป็นการต่อเติมขึ้นในภายหลัง

ชั้นล่างของพระที่นั่งเป็นฐานทึบมีบันไดขึ้นสู่ระดับกลางจำนวน ๑๒ ชั้น พื้นที่ระดับนี้เป็นใต้ชั้นต่ำหรือใต้ถุนพระที่นั่ง มีประตูระหว่างช่วงเสาทุกช่อง และมีบันไดขึ้นไปยังชั้นที่ประทับที่มุขกลางด้านทิศตะวันออก ทิศเหนือและทิศใต้อีกมุขละ ๑๒ ชั้น

Cr: หนังสือสถาปัตยกรรมพระบรมมหาราชวัง

หลังคาเป็นทรงไทยยกยอดปราสาท ตรงมุขกลางเป็นทรงมณฑป ๕ ชั้น ปิดทองประดับกระจก มุงด้วยกระเบื้องดินเผาเคลือบสีแดง มีขอบสีเขียว ประดับด้วยช่อฟ้า ใบระกา หางหงส์ เชิงชายลงรัก ปิดทองประดับกระจกสีทอง หน้าบันจำหลักลายเป็นลายกระหนกเครือเถาใบเทศ พระทวารเป็นบานไม้แบบบานเฟี้ยม ตอนล่างทึบ ตอนบนเป็นบานเกล็ด พระบัญชรเป็นบานไม้แบบบานเฟี้ยม เปิดถึงพื้น ตอนล่างทึบ ตอนบนมีบานเกล็ดเป็นบานกระทุ้ง ตอนล่างของพระบัญชรเป็นลูกกรงเหล็กหล่อลวดลายดอกไม้แบบสมัยที่นิยมในรัชกาลที่ ๕ พื้นไม้ขนาดความกว้างต่าง ๆ กัน ฝ้าเพดานเป็นไม้แผ่นใหญ่ประมาณ ๐.๘๐ เมตร ทาสีชาด ปิดทองลายฉลุ ที่เพดานแขวนโคมไฟที่เรียกว่า อัจกลับ ตลอดทุกห้อง

ฝาก่ออิฐฉาบปูน เจาะเป็นช่องรูปโค้งตรงมุขกลางซึ่งเป็นทางเสด็จพระราชดำเนิน พื้นชลาภายนอกปูด้วยหินดินดาล บันไดปูด้วยหินแกรไนท์ เสารับโครงสร้าง หลังคาเป็นเสาปูนกลมเส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ ๐.๗๐ เมตร ตอนล่างและบัวปลายเสาเป็นบัวหัวเสาแบบเสาคอรินเธียน

เสด็จออกสีหบัญชร

รัชสมัย พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร รัชกาลที่ ๙ เสด็จออกสีหบัญชร ณ พระที่นั่งสุทไธสวรรย์ปราสาท สองครั้ง คือ

Cr: สมุดภาพเหตุการณ์สำคัญของกรุงรัตนโกสินทร์

ครั้งที่ ๑ วันที่ ๗ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๔๙๓ ณ พระที่นั่งสุทไธสวรรยปราสาท พระบรมมหาราชวัง เนื่องในโอกาสพระราชพิธีบรมราชาภิเษก พระราชทานพระบรมราชวโรกาสให้ประชาชนเข้าเฝ้าทูลละอองธุลีพระบาทถวายพระพรชัยมงคล

Cr: wikipedia.com

ครั้งที่ ๒ วันที่ ๑๘ ตุลาคม พ.ศ. ๒๔๙๙ ณ พระที่นั่งสุทไธสวรรยปราสาท พระบรมมหาราชวัง เนื่องในโอกาสพระราชพิธีทรงพระผนวช โดยมีพระราชดำรัสแถลงถึงพระราชดำริในการที่จะเสด็จออกบรรพชาอุปสมบทแก่ประชาชนที่มาเข้าเฝ้าทูลละอองธุลีพระบาท

เอกสารอ้างอิง

๑. “พระที่นั่งสุทไธสวรรย์ปราสาท” ใน สถาปัตยกรรมพระบรมมหาราชวัง เล่ม ๑. หน้า๒๐๒-๒๐๔. สำนักราชเลขาธิการ. กรุงเทพ : โรงพิมพ์กรุงเทพ (๑๙๘๔).
๒. ราชเลขาธิการ, สำนัก. (๒๕๒๕). สมุดภาพเหตุการณ์สำคัญของกรุงรัตนโกสินทร์. กรุงเทพ : โรงพิมพ์กรุงเทพ.

This entry was posted in บรรณารักษ์ชวนรู้ and tagged , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s