บรรณารักษ์ชวนรู้: ถนนพระรามที่ ๖ และ ถนนศรีอยุธยา

คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล ตั้งอยู่บนถนนพระรามที่ ๖ ซึ่งย้ายที่ตั้งมาจากสถานที่เดิมบนถนนศรีอยุธยา เมื่อ พ.ศ. ๒๕๐๘ ถนนทั้งสองสายนี้จึงมีความผูกพันกับคณะฯ มาตั้งแต่ครั้งอดีต ประกอบกับเป็นถนนที่มีความสำคัญของกรุงเทพมหานคร ห้องสมุดสตางค์ มงคลสุข จึงขอนำเสนอข้อมูลที่น่าสนใจไว้ใก้แก่ผู้ที่สนใจได้ศึกษา

ถนนพระรามที่ ๖
เดิมชื่อ ถนนประทัดทอง ก่อนจะแผลงมาเป็น บรรทัดทอง สร้างขึ้นเมื่อ พ.ศ. ๒๔๕๕ ตามเอกสารของกระทรวงนครบาล ลงวันที่ ๓๑ พฤษภาคม รัตนโกสินทรศก ๑๓๑ (พ.ศ. ๒๔๕๕) กระบวนการสร้างมีปรากฏในเอกสารกรมศุขาภิบาล ลงวันที่ ๒๔ มิถุนายน พ.ศ. ๒๔๖๑ ความตอนหนึ่งว่า

“…ถนนบรรทัดทอง ซึ่งกรมศุขาภิบาลทำค้างอยู่นั้น ได้พูนดินเป็นรูปถนนแล้ว จำเป็นต้องทิ้งไว้ให้ดินแน่นก่อน จึงจะได้ถมศิลาต่อไปในปีหน้า ถ้าถมศิลาในเวลานี้ ดินยังอ่อน เมื่อใช้ลูกกลิ้งบดศิลาก็จะจมดินเสียเปล่า ต้องถมหลายชั้นเป็นการเปลือง ถ้าจะใช้อิฐมอญพอให้ไปมาได้อิฐก็ไม่ทนทาน ในไม่ช้าก็ต้องถมศิลาอีก จึงเห็นด้วยเกล้าฯ  ว่ารอไว้จนดินแน่นแข็งแล้วถมศิลาทีเดียวดีกว่า…”

แผนที่ถนนพระรามที่ ๖ (สำนักจดหมายเหตุแห่งชาติ) จากหนังสือ จดหมายเหตุเล่าเรื่องถนนเมืองบางกอก

ถนนพระรามที่ ๖ บริเวณหน้าคณะวิทยาศาสตร์ (ภาพจาก Google Map)

จากข้อความข้างต้นสะท้อนถึงการเปลี่ยนแปลงมาตรฐานการสร้างถนนมาเป็นเทคนิควิธีแบบอังกฤษ คือมีการพูนดิน เรียงศิลาเป็นพื้นแล้วใช้ลูกกลิ้งกดก่อนราดยางมะตอยทับชั้นบนสุด

ถนนประทัดทอง ตั้งชื่อตามลวดลายเครื่องลายครามกังไสหรือเครื่องกิมตั๋ง ซึ่งเป็นที่นิยมในสมัยรัชกาลที่ ๕ ต่อมาในสมัย พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๖ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ เปลี่ยนชื่อถนนประทัดทองทั้งสายเป็น ถนนพระรามที่ ๖ เนื่องจากเป็นถนนที่โปรดเกล้าฯ ให้ปรับปรุงเป็นเส้นทางสำคัญไปยังโรงกรองน้ำประปาสามเสน อันเป็นโรงกรองน้ำประปาแห่งแรกของสยาม

ถนนศรีอยุธยา
เดิมชื่อ ถนนดวงตะวัน พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดเกล้าฯ ให้สร้างขึ้นพร้อมกับการก่อสร้างพระราชวังดุสิต เมื่อ พ.ศ. ๒๔๔๑ พระราชทานนามว่า ถนนดวงตะวัน ตามชื่อลวดลายพระอาทิตย์ที่ปรากฏบนเครื่องลายครามกังไสซึ่งเป็นที่นิยมในสมัยนั้น

แผนที่แสดงแนวถนนดวงตะวัน จากหนังสือ จดหมายเหตุเล่าเรื่องถนนเมืองบางกอก

ถนนดวงตะวันเดิมแบ่งเป็นสามตอน คือ ถนนดวงตะวันตะวันนอก เริ่มจากวัดเทวราชกุญชรริมแม่น้ำเจ้าพระยา จดถนนสามเสน ถนนดวงตะวันใน เริ่มจากถนนสามเสนจดคลองเปรมประชากร และ ถนนดวงตะวันหน้า เริ่มจากคลองเปรมประชากร จดถนนสวรรคโลก

ถนนศรีอยุธยา บริเวณแยกศรีอยุธยา (ภาพจาก Google Map)

ต่อมาในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เปลี่ยนชื่อถนนดวงตะวันเป็น ถนนศรีอยุธยา เมื่อวันที่ ๑๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๔๖๒ คุณรัชนี พวงพวา ได้บันทึกที่มาไว้ใน เกร็ดความรู้บนทางหลวง ใน วารสารทางหลวง ว่า ถนนศรีอยุธยามาจากพระนามแฝง ‘ศรีอยุธยา’ ของ พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ที่ทรงใช้ในผลงานพระราชนิพนธ์ที่มาจากพระนามของรัชกาลที่ ๖ แต่ครั้งที่ทรงกรมที่ “กรมขุนเทพทวารวดี” ซึ่งหมายถึง กรุงศรีอยุธยา

ที่มา
๑. สำนักการโยธา. (๒๕๕๗). “ถนนศรีอยุธยา” ใน จดหมายเหตุเล่าเรื่องถนนเมืองบางกอก เล่ม ๑ รัชกาลที่ ๔-๕. หน้า ๒๒๒-๒๒๕. กรุงเทพ : สำนักการโยธา กรุงเทพมหานคร.

๒. สำนักการโยธา. (๒๕๕๗). “ถนนพระรามที่ ๖” ใน จดหมายเหตุเล่าเรื่องถนนเมืองบางกอก เล่ม ๒ รัชกาลที่ ๖-๙. หน้า ๒๐-๒๓. กรุงเทพ : สำนักการโยธา กรุงเทพมหานคร.

This entry was posted in บรรณารักษ์ชวนรู้ and tagged , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s