Tag Archives: พระราชพิธี

บรรณารักษ์ชวนรู้: พระราชพิธีแรกนาขวัญกับนาหลวงคลองพญาไท

ตั้งแต่สมัยสุโขทัย พระมหากษัตริย์ในฐานะที่ทรงเป็นเจ้าของที่นาและผู้ปกครองป้องกันนาให้พ้นอันตราย ทรงประกอบพระราชพิธีอันเป็นโบราณราชประเพณีเพื่อสนับสนุน บำรุงขวัญกำลังใจให้เกษตรกรระหว่างฤดูทำนาในปีหนึ่งๆ เนื่องจากข้าวเป็นเครื่องเสิรมเสถียรภาพทางเศรษฐกิจและการดำรงชีวิตพื้นฐานของชุมชน พระราชพิธีเพื่อความอุดมสมบูรณ์เหล่านี้ แสดงให้เห็นการผสมผสานความเชื่อที่ได้รับอิทธิพลมาจากศาสนาพราหมณ์กับพุทธศาสนา คือ พระราชพิธีไพสาจรดพระนังคัลก่อนเริ่มฤดูกาลเพาะปลูกใหม่เตรียมดินเดือนหก ในสมัยสุโขทัยและสมัยอยุธยาเรียกว่า พระราชพิธีไพศาขจรดพระนังคัล – ไพศาข (อ่านว่า ไพ-สา-ขะ) หมายถึง เดือน ๖ – จรดพระนังคัล หมายถึง การลงมือไถครั้งแรก เป็นปฐมฤกษ์ในการทำนาปีหนึ่งๆ อีกทั้งยังมีการเสี่ยงทายทำนายถึงความอุดมสมบูรณ์ของพืชพันธุ์ธัญญาหารในปีนั้นๆ ภาพจิตกรรมฝาผนังพระราชพิธีจรดพระนังคัลแรกนาขวัญที่วัดราชประดิษฐ์สถิตมหาสีมาราม Advertisements

Posted in บรรณารักษ์ชวนรู้ | Tagged , , , , , | Leave a comment

บรรณารักษ์ชวนรู้: ธรรมเนียมการเก็บรักษาพระบรมอัฐิ

ธรรมเนียมการเก็บพระบรมอัฐิในสมัยกรุงศรีอยุธยา สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงอธิบายไว้ว่า  “…ชั้นเดิมผู้มีบรรดาศักดิ์สูงเช่นพระเจ้าแผ่นดิน เมื่อทำฌาปนกิจที่ใด เขาทำพระเจดีย์ลงที่ฌาปนกิจนั้นครอบทั้งอัฐิและอังคารธาตุ ต่อมาเปลี่ยนเป็นเก็บอัฐิธาตุในพระเจดีย์…” สมัยกรุงศรีอยุธยาตอนปลายพบหลักฐานว่ามีการเก็บรักษาพระบรมอัฐิ โดยบรรจุไว้ท้ายจระนำของพระวิหารหลวงวัดพระศรีสรรเพชญ์ แต่มิได้ทำทุกรัชกาลด้วยเหตุผลที่แตกต่างกันไป สมัยกรุงรัตนโกสินทร์มีการเปลี่ยนแปลงธรรมเนียมดังกล่าว กล่าวคือเมื่อพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช เสด็จขึ้นผ่านพิภพปราบดาภิเษกเป็นปฐมกษัตริย์แห่งราชวงศ์จักรีแล้ว แต่ยังมิได้ทรงกระทำการถวายพระเพลิงพระบรมศพสมเด็จพระบรมราชชนก เนื่องจากยังทรงติดราชการสงครามในการกอบกู้เอกราชสร้างความเป็นปึกแผ่น จนเมื่อได้ทรงสร้างราชธานีขึ้นใหม่และบ้านเมืองสงบเรียบร้อยดีแล้ว จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สร้างพระเมรุมาศ ถวายพระเพลิงพระบรมศพสมเด็จพระปฐมบรมมหาชนก หลังจากนั้นทรงมีพระราชดำริถึงพระบรมอัฐินั้นว่า หากอัญเชิญไปประดิษฐานที่พระวิหารหลวงหรือพระเจดีย์ตามโบราณราชประเพณี แม้จะเป็นพระเกียรติยศ แต่กรุงรัตนโกสินทรืเพิ่งสถาปนาขึ้นใหม่ หากข้าศึกรุกรานจนไม่สามารถรักษาพระนครได้ ก็จะไม่มีพระบรมอัฐิไว้บูชา จึงอัญเชิญพระบรมอัฐิไปประดิษฐานในหมู่พระมหามณเฑียร ในรัชกาลต่อมาจึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้อัญเชิญพระบรมอัฐิสมเด็จพระบรมราชบุพการีไปประดิษฐานยังหอพระธาตุมณเฑียรสืบเนื่องมา

Posted in บรรณารักษ์ชวนรู้ | Tagged , , , , | Leave a comment

บรรณารักษ์ชวนรู้: พระเมรุ-พระเมรุมาศ

พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๕๔ ให้คำจำกัดความของ “เมรุ” [เมน, เม-รุ] ว่า ชื่อภูเขากลางจักรวาล มียอดเป็นที่ตั้งแห่งเมืองสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ซึ่งพระอินทร์อยู่; ที่เผาศพ เดิมผูกหุ่นทำเป็นภูเขาเลียนแบบเขาพระสุเมรุซึ่งตั้งที่เผาขึ้นบนนั้น ของหลวงทำเป็นเรือนโถง เครื่องยอดหรือมณฑปครอบที่เผา เรียกว่า พระเมรุ, ต่อมาเรียกที่เผาศพทั่วไปทั้งมียอดและไม่มียอดว่า เมรุ “เมรุมาศ” [เมรุมาด] สิ่งปลูกสร้างโดยขนบนิยมแบบไทย มีลักษณะเป็นเครื่องยอดขนาดใหญ่ สูง สำหรับประดิษฐานพระบรมศพ ภายในมีพระเมรุทองซึ่งมีรูปทรงอย่างบุษบกขนาดเล็ก เป็นที่ประดิษฐานพระโกศทรงพระบรมศพสำหรับถวายพระเพลิง ราชาศัพท์ใช้ว่า พระเมรุมาศ ที่มาภาพ : เว็บไซต์ กลุ่มเผยแพร่และประชาสัมพันธ์ กรมศิลปากร “เมรุ” ในทัศนะของสมเด็จเจ้าฟ้า กรมพระยานริศรานุวัติวงศ์ ทรงวินิจฉัยว่า “เมรุ เห็นจะได้ชื่อมา … Continue reading

Posted in บรรณารักษ์ชวนรู้ | Tagged , , , , | Leave a comment

“เพลงมหาฤกษ์-มหาชัย” ใช้กับงานใด

วันนี้ที่คณะวิทยาศาสตร์ มีการจัดพิธีประดิษฐานรูปหล่อ “อาจารย์สตางค์” ศาสตราจารย์ ดร.สตางค์ มงคลสุข ผู้ก่อตั้งและคณบดีคนแรก โดยมี  ศาสตราจารย์เกียรติคุณ นายแพทย์เกษม วัฒนชัย องคมนตรี ประธานในพิธี ในลำดับการของพิธีการนั้นมีการบรรเลง เพลงมหาฤกษ์ ด้วย หลายท่านมีความสงสัยเกี่ยวกับเพลงนี้ว่าใช้ในพิธีการใดกันแน่ บางท่านเข้าใจว่าใช้สำหรับพระราชพิธี วันนี้มีคำอธิบายมาฝากกันครับ ท่านคงจะคุ้นเคยกับ เพลงมหาฤกษ์ ที่บรรเลงในงานพิธีต่างๆ กันมาแล้ว เพลงนี้ใช้ในงานพิธีเพื่อความเป็นมงคลหรือเพื่อแสดงความหมายในทางที่ดี มีมาตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา โดยทั่วไปใช้ในการเปิดสถานที่หรือเปิดงานต่างๆ ตามฤกษ์ยามอันมงคล เป็นเพลงไทยเดิมแบบโบราณ ต่อมา จอมพลเรือ สมเด็จเจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ กรมพระนครสวรรค์วรพินิต ทรงดัดแปลงให้เป็นสากลแต่ยังยึดทำนองของเก่า มีการแก้ไขบางช่วงให้ฟังแล้วรู้สึกอิ่มเอิบ สง่างามมากยิ่งขึ้น จนพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงมีพระราชดำรัสโปรดเกล้าฯ ให้บรรเลงเป็นเพลงเกียรติยศ และกลายเป็นที่นิยมใช้ในงานพิธีต่างๆ เรื่อยมา

Posted in บรรณารักษ์ชวนรู้ | Tagged , , , , , | Leave a comment

ส่งเสด็จสู่สวรรคาลัย

วันนี้ (เสาร์ที่ 15 พ.ย. 51) นั่งเฝ้าจอทีวี ตั้งแต่ 7 โมงเช้าจนถึงเที่ยงวัน ดูถ่ายทอดสด พระราชพิธี พระราชทานเพลิงพระศพสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์ … ในช่วงเช้าเป็นพระราชพิธี “เชิญพระโกศออกพระเมรุ” … มานั่งเขียน Blog ก่อน ตอนค่ำจะกลับไปติดตามข่าวต่อ จนถึงพระราชพิธีพระราชทานเพลิงพระศพฯ (เผาจริง) ในเวลา 22.00 น. หลายคนคงชมการถ่ายทอดสดเช่นกัน บางคนอาจเดินทางไปที่บริเวณท้องสนามหลวงเพื่อร่วมในเหตุการณ์ แต่หลายคนก็อาจติดภาระกิจ ไม่มีโอกาสได้ชม … เนื่องจากวันนี้นั่งเฝ้าจอทีวีอย่างใกล้ชิด จึงรู้สึกทึ่งกับโบราณราชประเพณีที่เป็นวัฒนธรรมเก่าแก่ของกรุงรัตนโกสินทร์ และได้เกร็ดความรู้หลายอย่างมาเล่าสู่กันฟังค่ะ – ไปเที่ยวพระราชวังโบราณและวัดพระศรีสรรเพชญ์ ที่จังหวัดพระนครศรีอยุธยามาหลายครั้ง เพิ่งรู้ว่า พระบรมมหาราชวังและวัดพระศรีรัตนศาสดารามในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์นี้ … Continue reading

Posted in Arts and Cultures | Tagged | Leave a comment