คทาคาดูซัส : สัญลักษณ์แห่งวิชาแพทย์

lib_knowledgeแรกเริ่มเดิมทีนั้น มหาวิทยาลัยมหิดล ถือกำเนิดในชื่อ มหาวิทยาลัยแพทยศาสตร์ ซึ่งมีสัญลักษณ์เป็นงูพันคบเพลิง สื่อความหมายถึงวิชาแพทย์ แต่นักศึกษาทราบกันไหมว่าเหตใดจึงใช้รูปงูพันคบเพลิงมาใช้เป็นเครื่องหมายถึงวิชาแพทย์

เรื่องนี้เป็นเรื่องเล่าจากเทพปกรณัมของกรีกโบราณ อาจมีจุดที่ต่างกันบ้างแต่ยังคงใจความหลักที่คล้ายกัน คทานี้เป็นของ เอสคูลาปิอุส (Aesculapius) เป็นบุตรของเทพ อพอลโล เอสคูลาปิอุสมีความสามารถทางการแพทย์สูงส่ง ประวัติของเขาค่อนข้างพิสดาร มารดาของเขาคือ นางโคโรนิส ถูกอพอลโลสังหารหลังจากที่รู้ข่าวว่านางปันใจให้ชายอื่น แต่ขณะนั้นเอสคูลาปิอุสยังอยู่ครรภ์ อพอลโลจึงนำบุตรชายไปฝากไว้ให้ ไครอน คอยดูแล (ไครอน หรือ เซนทอร์ เป็นอมนุษย์ที่มีร่างกายส่วนบนเป็นมนุษย์แต่มีส่วนล่างเป็นม้า) ในเทพปกรณัม ไครอนมักมีบทบาทในการเป็นอาจารย์ให้กับทวยเทพหรือวีรบุรุษหลายต่อหลายคน

Rod-of-asclepius-caduceus-300x212 Continue reading

ปีสากลแห่ง “ผลึกศาสตร์” (International Year of Crystallography)

IMG_73481องค์การการศึกษาวิทยาศาสตร์และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ (UNESCO) และ สหภาพสากลแห่งผลึกศาสตร์ (International Union of Crystallography: IUCr) ได้ประกาศให้ปี ค.ศ. 2014 เป็นปีสากลแห่งผลึกศาสตร์ (International Year of Crystallography) ซึ่งคนทั่วไปก็อาจจะยังสงสัยว่า “ผลึกศาสตร์” คืออะไร และมีความสำคัญอย่างไร

คำว่า ผลึก ในพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถานให้ความหมายไว้ว่า ชื่อแก้วอย่างหนึ่งมีสีใสขาว เรียกว่า แก้วผลึก, สิ่งมีลักษณะขาวใสดั่งแก้ว เช่น น้ำตาลตกผลึก ผลึกน้ำตาล (วิทยา) ของแข็งที่มีโครงสร้างเป็นรูปทรงเรขาคณิตที่แน่นอนเฉพาะตัว โดยรากศัพท์นั้นมาจากภาษาบาลีว่า ผลิก เมื่อใช้ในภาษาไทยจึงมีการแผลงจาก สระอิ มาเป็น สระอึ กลายเป็น ผลึก (การแผลงสระแบบนี้พบได้อีกมาก เช่น จาริก-จารึก ศิกษา-ศึกษา) Continue reading

บรรณารักษ์ชวนรู้: ราชินีนาถ เขียนอย่างไรให้ถูก

ใกล้จะถึงวันมหามงคล ๑๒ สิงหาคม วันเฉลิมพระชนมพรรษา สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์พระบรมราชินีนาถ เราจึงมักจะพบเห็นข้อความถวายชัยมงคลต่างๆ เต็มไปหมดแทบทุกที่ แต่หลายครั้งก็จะพบว่ามีการสะกดคำที่ไม่ถูกต้อง โดยเฉพาะคำว่า “นาถ” ซึ่งพบเห็นหลายครั้งที่สะกดว่า “นารถ” ซึ่งไม่ถูกต้อง

queen1สมเด็จพระนางเจ้าเสาวภาผ่องศรี พระบรมราชินีนาถ และ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ 

ความหมายของ พระบรมราชินีนาถ นั้น หมายถึง สมเด็จพระราชินี ที่ได้รับการโปรดเกล้าฯ ให้เป็นผู้สำเร็จราชการแทนในกรณีที่พระมหากษัตริย์ไม่สามารถปฏิบัติพระราช กรณียกิจได้ ในประเทศไทยมี สมเด็จพระราชินีนาถ อยู่สองพระองค์ คือ สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง (สมเด็จพระนางเจ้าเสาวภาผ่องศรี พระบรมราชินีนาถ) พระมเหสีในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงดำรงตำแหน่งผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ เมื่อครั้งที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เสด็จประพาสยุโรปในปี พ.ศ. ๒๔๔๐ เพื่อเจริญสัมพันธไมตรีกับประเทศในยุโรป Continue reading

บรรณารักษ์ชวนรู้: ทีฆายุโก-ทีฆายุกา

10574362_930030007023976_8618744325718805751_n

“ทีฆายุกา โหตุ มหาราชินี” ในวโรกาสมงคล วันเฉลิมพระชนมพรรษา สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์พระบรมราชินีนาถ เรามักพบเห็นข้อความถวายชัยมงคลเช่นนี้อยู่เสมอ ซึ่งบางครั้งมีการเขียนที่ผิดไป โดยเฉพาะคำว่า “ที” ที่ใช้เป็น “ฑี” ศาสตราจารย์พิเศษ จำนงค์ ทองประเสริฐ ราชบัณฑิต สาขาตรรกศาสตร์ ได้อธิบายไว้ว่า คำว่า ทีฆายุโก หรือ ทีฆายุกา เป็นภาษาบาลี แปลว่า มีอายุยืน “ทีฆายุโก โหตุ มหาราชา” จึงแปลตามตัวอักษรว่า ขอพระมหาราชาจงทรงมีพระชนมายุยั่งยืนนาน เช่นเดียวกับ “ทีฆายุกา โหตุ มหาราชินี” ซึ่งแปลว่า ขอพระมหาราชินีทรงมีพระชนมายุยิ่งยืนนาน  หรือในความหมายสั้นๆ ว่า ขอจงทรงพระเจริญ ที่ใช้ว่า ทีฆายุโก สำหรับพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และ ทีฆายุกา สำหรับพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ นั้น เป็นการเปลี่ยนรูปตามไวยากรณ์ เพราะคำว่า มหาราชา คือ เพศชาย จึงต้องใช้ ทีฆายุโก ส่วน มหาราชินี คือ เพศหญิง จึงใช้ ทีฆายุกา ฉะนั้น เราจึงต้องระมัดระวังการใช้ภาษาที่ถูกต้อง ด้วยนะครับ

เรียบเรียงจาก จดหมายข่าวราชบัณฑิตยสถาน ปีที่ ๔ ฉบับที่ ๓๙, สิงหาคม ๒๕๓๗

“หนังสือ” ช่วยเยียวยาจิตใจ

lib_knowledgeยังจำโศกนาฏกรรมจากแผ่นดินไหวและสึนามิครั้งใหญ่ที่ประเทศญี่ปุ่น เมื่อปี 2011 กันได้ไหมครับ เหตุการณ์ครั้งนั้นคร่าชีวิตผู้คนไปมากมาย ทำลายบ้านเรือนและอาคารอีกหลายแห่ง และหนึ่งในจำนวนนั้นคือห้องสมุด

ขณะที่ทุกภาคส่วนต่างระดมให้ความช่วยเหลือในสิ่งที่จำเป็นอย่างเต็มที่ ยังมีคนกลุ่มหนึ่งที่ให้ความช่วยเหลือในส่วนเล็กๆ ที่อาจไม่มีใครคาดถึง ส่วนเล็กๆ ที่อาจดูเหมือนไม่จำเป็นในยามนั้น แต่มันก็ช่วยเยียวยาจิตใจของเด็กๆ ได้พอสมควร บรรณารักษ์ไม่แน่ใจว่าหน่วยงานใดเป็นโต้โผหลักในการนี้ แต่ขอน้อมคาราวะจิตใจคนญี่ปุ่นจริงๆ ว่าเข้มแข็งและเอาใจใส่กับเพื่อนร่วมชาติอย่างน่ายกย่อง ที่จังหวัด Iwate มีรถห้องสมุดเคลื่อนที่นำหนังสือไปตามจุดต่างๆ ทั่วเมืองเพื่อให้บริการ เดิมทีประเทศนี้เขาก็มีกิจกรรมแบบนี้เป็นเรื่องปกติ แต่ในยามไม่ปกติเช่นนี้ การได้อ่านหนังสือดีๆ สักเล่มก็อาจช่วยเยียวยาความเจ็บปวดหรือความเครียดไปได้บ้าง โดยเฉพาะกับเด็ก Continue reading

บรรณารักษ์ชวนอ่าน: อารยธรรมดาราศาสตร์ไทย

lib_readดาราศาสตร์ เป็นหนึ่งในศาสตร์ที่เก่าแก่ของโลก จุดเริ่มต้นมาจากการสังเกตของมนุษย์ต่อดวงดาวหรือวัตถุต่างๆ บนฟากฟ้า มีการจดบันทึก จนพบว่าวัตถุบนท้องฟ้าเหล่านั้นมีจังหวะการเคลื่อนที่ ต่อมามนุษย์จึงสามารถคำนวณการโคจร ความรู้ที่สะสมมาจากอดีตจึงทำให้มนุษย์ในยุคต่อๆ มาสามารถเข้าใจความเป็นไปจนก่อกำเนิดเป็นวิชาดาราศาสตร์

ดาราศาสตร์ในอดีตนั้นมักถูกใช้เพื่อกิจกรรมทางสังคม พิธีกรรม การก่อสร้าง การทำปฏิทิน แล้วจึงมีพัฒนาการเรื่อยมาจนกลายเป็นวิชาดาราศาสตร์ในฐานะขอการเป็นวิชาวิทยาศาสตร์บริสุทธิ์ในทุกวันนี้ ดาราศาสตร์กับคนไทยแม้จะค่อนข้างห่างไกลจากกันในยุคปัจจุบัน แต่ในอดีตนั้นมีความใกล้ชิดกันอย่างแนบแน่น โดยเฉพาะกับราชสำนัก ซึ่งส่งผลเชื่อมโยงมาถึงประชาชนในด้านต่างๆ Continue reading

บรรณารักษ์ชวนอ่าน: ๑๐๐ เอกสารสำคัญ สรรพสาระประวัติศาสตร์ไทย

lib_readสรรพสาระประวัติศาสตร์ไทย
“ความสำคัญของรัชกาลสมเด็จพระนเรศวรมหาราชในประวัติศาสตร์ไทย”

ผ่านไปแล้วสำหรับการเปิดให้เข้าชมภาพยนตร์ “ตำนานสมเด็จพระนเรศวรมหาราช” แบบฟรีๆ กันถึง ๑๖๐ โรงทั่วประเทศ คำนวนคร่าวๆ ก็น่ามีคนไทยได้เข้าชมกว่าห้าหมื่นคน เสียงวิพากษ์วิจารณ์จะดีหรือลบนั้นก็สุดแท้แต่ใครจะมอง คิดเสียว่าอย่างน้อยก็พอจะให้คนไทยจำนวนหนึ่งได้สนุกสนานไปกับภาพยนตร์ แต่ที่สะกิดใจผมนิดหน่อยคือการที่หลายคนอาจแยกแยะไม่แตกระหว่างภาพยนตร์เพื่อความบันเทิงกับความเข้าใจเรื่องประวัติศาสตร์

10300324_803588096319897_7233318632653698186_n Continue reading

การใช้งาน SpringerLink Application

springerlink-logoSpringerLink เป็นฐานข้อมูลด้านวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และทางการแพทย์ขนาดใหญ่ ซึ่งรวบรวมรายชื่อวารสารมากกว่า 2,500 ชื่อ หนังสือมากกว่า 50,000 เล่ม และมีบทความมากกว่า 6 ล้าน บทความ โดยผู้ใช้สามารถอ่านและดาวน์โหลดบทความเก็บไว้ใน Smart Phone ได้ โดยมีวิธีการใช้งานดังนี้ Continue reading