สงกรานต์ สรงน้ำ “พระพุทธสิหิงค์”

เทศกาลสงกรานต์ทุกปี ชาวกรุงเทพมหานครมักจะเดินทางไปท้องสนามหลวงเพื่อสรงน้ำ “พระพุทธสิหิงค์” หนึ่งในพระพุทธรูปคู่บ้านคู่เมือง แม้ว่าโดยทั่วไปวัดอารามต่างๆ จะอัญเชิญพระพุทธรูปสำคัญมาให้ประชาชนได้สรงน้ำเพื่อเป็นสิริมงคล แต่ชาวกรุงหรืออาจจะรวมถึงชาวไทยภาคอื่นๆ ก็มักจะนึกถึงพระพุทธสิหิงค์เสียมากกว่า

13342898071334289904lพระพุทธสิหิงค์ กรุงเทพ (ภาพจาก matichon.co.th)

ประเพณีนี้มีมาตั้งแต่ พ.ศ. ๒๔๗๗ สมัย พระยาพหลพลพยุหเสนา เป็นนายกรัฐมนตรี โดยทางการท่านได้อัญเชิญพระพุทธสิหิงค์มาให้ประชาชนได้สักการะสรงน้ำเป็นสิริมงคลในวันสงกรานต์ซึ่งนับเป็นปีใหม่อย่างไทย เหตุที่อัญเชิญพระพุทธสิหิงค์นั้น เพราะเป็นพระพุทธรูปสำคัญคู่บ้านคู่เมือง อีกทั้งยังมีขนาดพอเหมาะ ไม่ใหญ่และไม่เล็กจนเกินไป ประดิษฐานอยู่ที่พระที่นั่งพุทไธสวรรย์ พระราชวังบวรสถานมงคล ภายในพิพิธภัณฑ์สถานแห่งชาติ ไม่ใกล้ไม่ไกลจากท้องสนามหลวง สะดวกแก่การอัญเชิญเคลื่อนย้าย สมัยนั้นมีการสมโภชน์กันเอิกเกริก จึงนับเป็นพิธีใหญ่ ถึงวันนี้ก็ได้ ๘๒ ปีเข้าไปแล้ว จึงไม่น่าแปลกที่จะกลายเป็นธรรมเนียมสำหรับชาวกรุงไป Continue reading

Posted in บรรณารักษ์ชวนรู้ | Tagged , , | Leave a comment

ไพโรเจน คืออะไร

lib_knowledgeเมื่อไม่นานมานี้เกิดเหตุการณ์สะเทือนขวัญเมื่อระบบดับเพลิงเกิดการระเบิดขึ้นจนทำให้มีผู้เสียชีวิต ต้นตอที่แท้จริงนั้นอยู่ระหว่างการสืบสวน แต่ที่ทำให้คนไทยสนใจมากคือเรื่องของ สารดับเพลิงไพโรเจน ที่หลายคนยังไม่เข้าใจว่ามันคืออะไร หนำซ้ำเมื่อตอนที่เป็นข่าวใหม่ๆ มีสำนักข่าวบางแห่งให้ข่าวว่าเป็นการระเบิดของ ไฮโดรเจน ซึ่งเป็นความเข้าใจผิดเนื่องจากการออกเสียงที่คล้ายกันนั่นเอง

10410590_10153414104587267_1444006205379935400_n

Continue reading

Posted in บรรณารักษ์ชวนรู้ | Tagged , , , | Leave a comment

“จอมปราชญ์แห่งดิน” … ๕ ธันวาคม วันดินโลก

โครงการพระราชดำริเกี่ยวกับดิน 1
ทุกวันที่ ๕ ธันวาคม ชาวไทยทั้งชาติล้วนสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เนื่องจากเป็นวันเฉลิมพระชนมพรรษา และยังถือเป็น “วันพ่อแห่งชาติ” แต่นอกจากชาวไทยแล้ว ชาวโลกยังจะได้ตระหนักถึงพระอัจฉริยภาพของพระองค์ในฐานะ “จอมปราชญ์แห่งดิน” ซึ่งองค์การสหประชาชาติได้ประกาศรับรองให้วันที่ ๕ ธันวาคม เป็น “วันดินโลก” (World Soil Day) และให้ปี ๒๕๕๘ เป็น “ปีดินสากล”

ประเทศไทยเป็นประเทศเกษตรกรรม ประชาชนส่วนใหญ่เลี้ยงชีพโดยอาศัยความอุดมสมบูรณ์ของดินมาช้านาน แผ่นดินจึงเป็นรากฐานของการพัฒนาประเทศอย่างแท้จริง ด้วยพระปรีชาญาณอันยิ่งใหญ่ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงตระหนักถึงความเสื่อมโทรมของดิน อันเกิดจากสาเหตุทางธรรมชาติ เช่น บางแห่งเป็นดินเปรี้ยว ดินด่าง ดินเค็ม และบางแห่งก็ไม่มีดินเลย ซึ่งทรงเรียกดินเหล่านี้ว่า “ดินแร้นแค้น” นอกจากนี้ ความเสื่อมโทรมของดินยังเกิดจากการกระทำอันรู้เท่าไม่ถึงการณ์ของประชาชน เช่น การตัดไม้ทำลายป่า และการใช้พื้นที่โดยขาดการอนุรักษ์ จึงพระราชทานแนวพระราชดำริในการป้องกัน แก้ไข และพัฒนาทรัพยากรดินเป็นอเนกประการ ซึ่งล้วนแต่นำประโยชน์สุขมาสู่เกษตรกรทั่วประเทศ Continue reading

Posted in บรรณารักษ์ชวนรู้ | Tagged , , , , | Leave a comment

“เพลงมหาฤกษ์-มหาชัย” ใช้กับงานใด

lib_knowledgeวันนี้ที่คณะวิทยาศาสตร์ มีการจัดพิธีประดิษฐานรูปหล่อ “อาจารย์สตางค์” ศาสตราจารย์ ดร.สตางค์ มงคลสุข ผู้ก่อตั้งและคณบดีคนแรก โดยมี  ศาสตราจารย์เกียรติคุณ นายแพทย์เกษม วัฒนชัย องคมนตรี ประธานในพิธี ในลำดับการของพิธีการนั้นมีการบรรเลง เพลงมหาฤกษ์ ด้วย หลายท่านมีความสงสัยเกี่ยวกับเพลงนี้ว่าใช้ในพิธีการใดกันแน่ บางท่านเข้าใจว่าใช้สำหรับพระราชพิธี วันนี้มีคำอธิบายมาฝากกันครับ

ท่านคงจะคุ้นเคยกับ เพลงมหาฤกษ์ ที่บรรเลงในงานพิธีต่างๆ กันมาแล้ว เพลงนี้ใช้ในงานพิธีเพื่อความเป็นมงคลหรือเพื่อแสดงความหมายในทางที่ดี มีมาตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา โดยทั่วไปใช้ในการเปิดสถานที่หรือเปิดงานต่างๆ ตามฤกษ์ยามอันมงคล เป็นเพลงไทยเดิมแบบโบราณ ต่อมา จอมพลเรือ สมเด็จเจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ กรมพระนครสวรรค์วรพินิต ทรงดัดแปลงให้เป็นสากลแต่ยังยึดทำนองของเก่า มีการแก้ไขบางช่วงให้ฟังแล้วรู้สึกอิ่มเอิบ สง่างามมากยิ่งขึ้น จนพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงมีพระราชดำรัสโปรดเกล้าฯ ให้บรรเลงเป็นเพลงเกียรติยศ และกลายเป็นที่นิยมใช้ในงานพิธีต่างๆ เรื่อยมา Continue reading

Posted in บรรณารักษ์ชวนรู้ | Tagged , , , , , | Leave a comment

๑๙ กันยายน วันพิพิธภัณฑ์ไทย

lib_knowledgeหลายท่านไม่เคยทราบมาก่อนว่าวันที่ ๑๙ กันยายน ของทุกปี ถือเป็น “วันพิพิธภัณฑ์ไทย” ในต่างประเทศกระแสการเก็บรวบรวมและอนุรักษ์วัตถุมีค่าต่างๆ ในรูปแบบของพิพิธภัณฑ์มีมาตั้งแต่ศตวรรษที่ ๑๖ ขณะที่บ้านเรานั้นเริ่มต้นอย่างเป็นรูปธรรมจริงๆ ก็ในสมัยแผ่นดินพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๔

พิพิธภัณฑ์แห่งแรกของไทยนั้นอาจกล่าวได้ว่าเริ่มต้นจาก พระที่นั่งราชฤดี อยู่ใกล้กับ พระที่นั่งอมรินทรวินิจฉัยมไหยสูรยพิมาน ภายในพระบรมมหาราชวัง ซึ่ง พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดเกล้าฯ ให้สร้างขึ้นเป็นที่ประทับว่าราชการ ปัจจุบันพระที่นั่งหลังนี้ไม่มีแล้วเนื่องจากถูกรื้อและจัดสร้างพระที่นั่งใหม่ทับไป พระที่นั่งราชฤดีนี้ต่อมาพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดเกล้าฯ ให้ใช้เป็นที่จัดเก็บสิ่งของต่างๆ ที่ได้รับจากบรรดาทูต พระราชอาคันตุกะ และจากที่ต่างๆ รวมถึงศิลปวัตถุและโบราณวัตถุที่ได้ทรงสะสมไว้ตั้งแต่ก่อนเสด็จขึ้นครองราชย์ เป็นลักษณะพิพิธภัณฑ์ส่วนพระองค์ มิได้เปิดให้ราษฎรทั่วไปเข้าชม Continue reading

Posted in บรรณารักษ์ชวนรู้ | Tagged , , , | Leave a comment

บรรณารักษ์ชวนรู้: ฐานข้อมูลฟรียังมีในโลก

lib_knowledgeบรรณารักษ์ได้รับเชิญไปบรรยายเกี่ยวกับการสืบค้นข้อมูลวิชาการจากฐานข้อมูลออนไลน์ ให้กับ ห้องสมุดโรงพยาบาลในสังกัดกรมสุขภาพจิต เมื่อวันที่ 10 สิงหาคม ที่ผ่านมา ฟังดูก็เป็นเรื่องปกติไม่ได้ยากเย็นเพราะเราก็ใช้งานกันเป็นประจำอยู่แล้ว แต่โจทย์สำคัญคือขอเป็นของฟรี เข้าใช้งานฟรี และโหลดเอกสารได้ฟรี ปัญหานี้เล่นเอาอึ้งไปพักใหญ่

เหตุผลก็คือ ห้องสมุดโรงพยาบาลในสังกัดกรมสุขภาพจิต เขาให้บริการด้านวิชาการแก่คุณหมอ คุณพยาบาล และนักวิชาการทั่วไปที่ทำวิจัยด้วย แต่กลับไม่มีงบประมาณที่จะบอกรับวารสารหรือฐานข้อมูลวิชาการต่างๆ เหมือนอย่างสถาบันการศึกษา ก็น่าเห็นใจสองฝ่ายห้องสมุดผู้ให้บริการและฝ่ายต้นสังกัด เพราะไม่มีการเรียนการสอน การจะบอกรับฐานข้อมูลซึ่งราคาสูงจึงเป็นเรื่องยาก แต่บังเอิญว่ายังมีการวิจัยอยู่ด้วยนี่สิ ห้องสมุดแต่ละแห่งจึงหาวิธีจัดการกันเองโดยพึ่งห้องสมุดมหาวิทยาลัยต่างๆ รวมถึงสร้างเครือข่ายเพื่อช่วยเหลือกัน แต่การสืบค้นก็เป็นจุดเริ่มต้นที่สำคัญ แล้วจะทำยังไงดี Continue reading

Posted in บรรณารักษ์ชวนรู้ | Tagged , , , , | Leave a comment

บรรณารักษ์ชวนรู้: เกร็ดควรรู้เรื่อง ราชาศัพท์

lib_knowledgeช่วงใกล้วันเฉลิมพระชนมพรรษา พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว หรือ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ฯ มักจะมีการใช้คำถวายพระพรกันมากมาย และหลายครั้งพบว่ามีความเข้าใจผิดอยู่เกี่ยวกับคำที่มีความหมายถึง อายุ

คำว่า “พระชนมพรรษา” มาจากคำว่า ชนม (ชม-มะ) แปลว่า การเกิด ชีวิต และคำว่า พรรษา (พัน-สา) แปลว่า ปี คำว่า พระชนมพรรษา (ชน-มะ-พัน-สา) จึงหมายถึงปีของชีวิตหรือ อายุ เป็นคำราชาศัพท์สำหรับพระมหากษัตริย์ สมเด็จพระบรมราชินีนาถ สมเด็จพระบรมราชินี หากจะบอกว่ามีอายุเท่าไร ให้ใช้คำว่า ทรงเจริญพระชนมพรรษา และใช้คำว่า พรรษา แทนคำว่า ปี เช่น พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงเจริญพระชนมพรรษา ๘๔ พรรษา

อีกคำหนึ่งที่ใช้กันไม่ถูกต้องคือคำว่า “พระชนมายุ” มีความหมายถึง มีอายุ ใช้สำหรับ สมเด็จพระบรมราชชนก สมเด็จพระบรมราชชนนี สมเด็จพระยุพราช สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช สยามมกุฎราชกุมาร สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เช่น สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงเจริญพระชนมายุ ๖๐ พรรษา

60197-211x300อีกคำหนึ่งที่พบบ่อยคือ พระชันษา ใช้สำหรับพระราชวงศ์ชั้นสมเด็จเจ้าฟ้า ลงมาจนถึงพระอนุวงศ์ชั้นหม่อมเจ้า มีความหมายเช่นเดียวกันว่า มีอายุ เช่น สมเด็จพระเจ้าภคินีเธอ เจ้าฟ้าเพชรรัตนราชสุดา สิริโสภาพัณณวดี สิ้นพระชนม์เมื่อพระชันษา ๘๕ ปี

เรียบเรียงจาก
– สำนักงานเสริมสร้างเอกลักษณ์ของชาติ. (๒๕๕๕). ราชาศัพท์. กรุงเทพ : สำนักงาน.
– เว็บไซต์ สำนักงานราชบัณฑิตยสภา http://goo.gl/G2xqbF

Posted in บรรณารักษ์ชวนรู้ | Tagged | Leave a comment

บรรณารักษ์ชวนอ่าน: อาเซียนเขย่าโลก

lib_readหนังสือที่รวบรวมชีวประวัติฉบับย่อและเกร็ดน่ารู้ต่างๆ ของบุคคลสำคัญในกลุ่มประชาคมอาเซียน จากหลากหลายสาขาอาชีพที่สร้างผลงานจนมีชื่อเสียงโด่งดังไปทั่วโลก โดยแบ่งบุคคลออกเป็นด้านการเมืองการปกครอง ด้านศิลปะและวัฒนธรรม ด้านศาสนาและความเชื่อ ด้านกีฬา และด้านเศรษฐกิจและสังคม

001“อาเซียนเขย่าโลก 70 บุคคลสำคัญอาเซียน” เป็นหนึ่งในหนังสืออีกเล่มที่ช่วยยืนยันให้เห็นว่าชาวตะวันออกก็มีความสามารถทัดเทียมไม่แพ้ชาวตะวันตกเช่นกัน โดยบุคคลเหล่านี้ล้วนมีอิทธิต่อโลกในหลายๆ ด้าน อาทิ “ลี กวน ยู” นายกรัฐมนตรีคนแรกของสิงคโปร์และเป็นรัฐบรุษผู้สร้างชาติสิงคโปร์ให้ก้าวพ้นจากวิกฤตจนก้าวสู่การเป็นประเทศที่พัฒนาแล้วหนึ่งเดียวในอาเซียน “ม.ร.ว. คึกฤทธิ์ ปราโมช” ปราชญ์ร่วมสมัยแห่งแผ่นดินไทย ผู้มากความสามารถทั้งงานเขียน ศิลปวัฒนธรรม และการเมือง ได้รับการยกย่องจาก UNESCO ให้เป็นบุคคลสำคัญด้านการศึกษา วัฒนธรรม สังคมศาสตร์ และสื่อมวลชน “ติช นัท ฮันห์” ภิกษุในพุทธศาสนานิกายเซนผู้ยิ่งใหญ่ ท่านมีชื่อเสียงด้านพุทธศาสนาและด้านการสร้างสันติภาพให้แก่โลก รวมทั้งมีบทบาทในการเรียกร้องให้เกิดการยุติสงครามเวียดนาม “แมนนี่ ปาเกียว” นักชกชาวฟิลิปปินส์ที่ได้รับการจัดอันดับว่าเป็นนักมวยสากลที่ดีที่สุดของโลกในยุคปัจจุบันเมื่อเทียบปอนด์ต่อปอนด์ ด้วยเอกลักษณ์การชกเฉพาะตัวที่เป็นมวยทรหด ใจสู้ และมีร่างกายที่แข็งแกร่งจนได้รับฉายาว่า “นักสู้แห่งทศวรรษ” จากสภามวยโลก และ “ฟรานซิส โหยว” มหาเศรษฐีชาวมาเลเซีย ดำรงตำแหน่งผู้จัดการบริษัท YTL คอร์ปอเรชั่น ผู้ซึ่งบริหารธุรกิจได้อย่างอันโดดเด่นจนได้รับการยกย่องให้เป็น 1 ใน 25 คนดังของเอเชียในปี 2003 จาก BusinessWeek รวมทั้งให้การสนับสนุนและช่วยเหลืองานกุศลตลอดมาจนได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ชั้น CBE จากสมเด็จพระราชีนีนาถ เอลิซาเบทที่ 2 แห่งอังกฤษ เป็นต้น

หนังสือ “อาเซียนเขย่าโลก 70 บุคคลสำคัญอาเซียน”
มีให้บริการที่ห้องสมุดสตางค์ มงคลสุข
: DS524.2 ท238อ 2557

โดย เฉลิมพันธุ์ ตาทิพย์ บรรณารักษ์

Posted in บรรณารักษ์ชวนอ่าน | Tagged , , | Leave a comment