บรรณารักษ์ชวนรู้: ธรรมเนียมการเก็บรักษาพระบรมอัฐิ

ธรรมเนียมการเก็บพระบรมอัฐิในสมัยกรุงศรีอยุธยา สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงอธิบายไว้ว่า  “…ชั้นเดิมผู้มีบรรดาศักดิ์สูงเช่นพระเจ้าแผ่นดิน เมื่อทำฌาปนกิจที่ใด เขาทำพระเจดีย์ลงที่ฌาปนกิจนั้นครอบทั้งอัฐิและอังคารธาตุ ต่อมาเปลี่ยนเป็นเก็บอัฐิธาตุในพระเจดีย์…”

สมัยกรุงศรีอยุธยาตอนปลายพบหลักฐานว่ามีการเก็บรักษาพระบรมอัฐิ โดยบรรจุไว้ท้ายจระนำของพระวิหารหลวงวัดพระศรีสรรเพชญ์ แต่มิได้ทำทุกรัชกาลด้วยเหตุผลที่แตกต่างกันไป

สมัยกรุงรัตนโกสินทร์มีการเปลี่ยนแปลงธรรมเนียมดังกล่าว กล่าวคือเมื่อพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช เสด็จขึ้นผ่านพิภพปราบดาภิเษกเป็นปฐมกษัตริย์แห่งราชวงศ์จักรีแล้ว แต่ยังมิได้ทรงกระทำการถวายพระเพลิงพระบรมศพสมเด็จพระบรมราชชนก เนื่องจากยังทรงติดราชการสงครามในการกอบกู้เอกราชสร้างความเป็นปึกแผ่น จนเมื่อได้ทรงสร้างราชธานีขึ้นใหม่และบ้านเมืองสงบเรียบร้อยดีแล้ว จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สร้างพระเมรุมาศ ถวายพระเพลิงพระบรมศพสมเด็จพระปฐมบรมมหาชนก หลังจากนั้นทรงมีพระราชดำริถึงพระบรมอัฐินั้นว่า หากอัญเชิญไปประดิษฐานที่พระวิหารหลวงหรือพระเจดีย์ตามโบราณราชประเพณี แม้จะเป็นพระเกียรติยศ แต่กรุงรัตนโกสินทรืเพิ่งสถาปนาขึ้นใหม่ หากข้าศึกรุกรานจนไม่สามารถรักษาพระนครได้ ก็จะไม่มีพระบรมอัฐิไว้บูชา จึงอัญเชิญพระบรมอัฐิไปประดิษฐานในหมู่พระมหามณเฑียร ในรัชกาลต่อมาจึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้อัญเชิญพระบรมอัฐิสมเด็จพระบรมราชบุพการีไปประดิษฐานยังหอพระธาตุมณเฑียรสืบเนื่องมา Continue reading

Advertisements
Posted in บรรณารักษ์ชวนรู้ | Tagged , , , , | Leave a comment

บรรณารักษ์ชวนรู้: ๑๙ ตุลาคม วันเทคโนโลยีของไทย

พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช ทรงเป็นพระมหากษัตริย์ผู้เปี่ยมไปด้วยพระอัจฉริยภาพและพระปรีชาสามารถด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี พระองค์ทรงเล็งเห็นว่าการพัฒนาประเทศและการช่วยเหลือราษฎรของพระองค์ให้พอมีพอกินนั้น จะต้องอาศัยความรู้และวิทยาการสมัยใหม่เข้ามาช่วย พระองค์ทรงเน้นถึงการนำประโยชน์จากวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และนวัตกรรม มาใช้ในพระราชกรณียกิจเกี่ยวกับการพัฒนาประเทศให้รอดพ้นจากภาวะวิกฤติ ประชาชนทุกหมู่เหล่าสามารถดำรงชีวิตได้อย่างมั่นคง ภายใต้กระแสการเปลี่ยนแปลงของโลก Continue reading

Posted in บรรณารักษ์ชวนรู้ | Tagged , , , , , | Leave a comment

บรรณารักษ์ชวนรู้: พระเมรุ-พระเมรุมาศ

พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๕๔ ให้คำจำกัดความของ “เมรุ” [เมน, เม-รุ] ว่า ชื่อภูเขากลางจักรวาล มียอดเป็นที่ตั้งแห่งเมืองสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ซึ่งพระอินทร์อยู่; ที่เผาศพ เดิมผูกหุ่นทำเป็นภูเขาเลียนแบบเขาพระสุเมรุซึ่งตั้งที่เผาขึ้นบนนั้น ของหลวงทำเป็นเรือนโถง เครื่องยอดหรือมณฑปครอบที่เผา เรียกว่า พระเมรุ, ต่อมาเรียกที่เผาศพทั่วไปทั้งมียอดและไม่มียอดว่า เมรุ

“เมรุมาศ” [เมรุมาด] สิ่งปลูกสร้างโดยขนบนิยมแบบไทย มีลักษณะเป็นเครื่องยอดขนาดใหญ่ สูง สำหรับประดิษฐานพระบรมศพ ภายในมีพระเมรุทองซึ่งมีรูปทรงอย่างบุษบกขนาดเล็ก เป็นที่ประดิษฐานพระโกศทรงพระบรมศพสำหรับถวายพระเพลิง ราชาศัพท์ใช้ว่า พระเมรุมาศ

ที่มาภาพ : เว็บไซต์ กลุ่มเผยแพร่และประชาสัมพันธ์ กรมศิลปากร

“เมรุ” ในทัศนะของสมเด็จเจ้าฟ้า กรมพระยานริศรานุวัติวงศ์ ทรงวินิจฉัยว่า “เมรุ เห็นจะได้ชื่อมา ปลูกปราสาทอันสูงใหญ่ท่ามกลางปลูกปราสาทน้อยขึ้นตามมุมทุกทิศมีโขลนทวาร (โคปุระ) ชักระเบียงเชื่อมถึงกัน ปักราชวัตล้อมเปนชั้นๆ มีลักษณะดุจเขาพระสุเมรุตั้งอยู่ท่ามกลางมีสัตตบริพันธุ์ล้อม จึงเรียกว่า พระเมรุ ทีหลังทำย่อลง แม้ไม่มีอะไรล้อม เหลือแต่ยอดแหลมๆ ก็คงเรียก เมรุ” (สาส์นสมเด็จ ฉบับลงวันที่ ๓ มีนาคม ๒๔๗๖) Continue reading

Posted in บรรณารักษ์ชวนรู้ | Tagged , , , , | Leave a comment

บรรณารักษ์ชวนรู้: แต่งกายไปงานศพ

ธรรมเนียมปฏิบัติยามไปงานศพของชาวไทยก็เป็นเช่นดังธรรมเนียมสากล คือแต่งกายด้วยชุดสีดำหรือขาว แต่ในสมัยก่อน ชาวไทยมีกุศโลบายแยบคายกว่านั้น ด้วยการจำแนกความเชื่อมโยงกับผู้วายชนม์ด้วยสีของเครื่องแต่งกาย

ประชาชนแต่งขาวไว้ทุกข์ในงานพระบรมศพ รัชกาลที่ ๕
(ภาพจากหนังสือ ธรรมเนียมพระบรมศพและพระศพเจ้านาย)

สีของเครื่องแต่งกายในงานศพของคนไทยสมัยโบราณกำหนดไว้สามสี คือ ดำ ขาว ม่วงแก่หรือน้ำเงินแก่ แบ่งเป็น Continue reading

Posted in บรรณารักษ์ชวนรู้ | Tagged , , , | Leave a comment

บรรณารักษ์ชวนรู้: ๑๐๐ ปี ธงไตรรงค์

ในอดีตเมื่อยามรบทัพจับศึก มีการใช้ธงสีต่างๆ เป็นเครื่องหมายของเหล่าทัพ จนถึงสมัยกรุงศรีอยุธยาเมื่อมีการติดต่อค้าขายกับต่างชาติ ได้ใช้ธงสีแดงเป็นเครื่องหมายบ่งบอกถึงเรือสินค้าของกรุงศรีอยุธยา จดหมายเหตุของชาวต่างประเทศบันทึกว่า ในรัชกาลสมเด็จพระนารายณ์มหาราช มีเรือฝรั่งเศสแล่นเข้ามาสู่ปากน้ำเจ้าพระยา แลเห็นกรุงศรีอยุธยาชักธงชาติฮอลันดาขึ้นรับเรือฝรั่งเศส เนื่องจากยังไม่มีธงชาติของตนเอง แต่เรือฝรั่งเศสไม่ยอมสลุตรับธงฮอลันดาเพราะเคยเป็นอริกันมาก่อน ฝ่ายกรุงศรีอยุธยาจึงแก้ไขโดยนำธงแดงขึ้นชักแทนธงชาติ เรือฝรั่งเศสจึงยอมสลุตคำนับ ตั้งแต่นั้นมาธงสีแดงจึงกลายเป็นธงของกรุงศรีอยุธยาเรื่อยมา Continue reading

Posted in บรรณารักษ์ชวนรู้ | Tagged , , | Leave a comment

บรรณารักษ์ชวนรู้: รู้จักกับกระดาษ

กระดาษที่เราใช้กันอยู่ทุกวันนี้มีหลากหลายประเภท และมีคุณสมบัติเหมาะกับงานที่ต่างกันด้วย ตั้งแต่กระดาษบอบบางอ่านแล้วทิ้งเลยอย่าง หนังสือพิมพ์ ใบปลิว กระดาษพิมพ์หนังสือทั่วไป ไปจนถึงกระดาษเนื้อหนาเหนียว ใช้พิมพ์สีสวยงาม บรรณารักษ์จะพาไปรู้จักกับกระดาษที่เราคุ้นเคยกันในชีวิตประจำวันกัน

กระดาษบรู๊ฟ หรือ กระดาษ Newsprint ชื่อบ่งบอกแล้วว่าใช้พิมพ์ข่าว หรือก็คือกระดาษหนังสือพิมพ์นั่นเอง กระดาษชนิดนี้ใช้เส้นใยขนาดเล็ก หรืออาจใช้เยื่อกระดาษเก่ามาผสมรวมกัน มีน้ำหนักเบา 30-50 แกรม เท่านั้น เนื้อบาง สีออกเหลืองน้ำตาล ดูไม่สะอาดตาเท่าไหร่ บอบบาง ขาดง่าย นำมาใช้กับงานที่ไม่เน้นคุณภาพนักอย่างเช่น หนังสือพิมพ์ ใบปลิวบางชนิด เป็นต้น Continue reading

Posted in บรรณารักษ์ชวนรู้ | Tagged , | Leave a comment

บรรณารักษ์ชวนรู้ : น้ำหนักกระดาษ

ครั้งก่อนบรรณารักษ์ชวนทุกท่านรู้จักกับขนาดกระดาษมาตรฐานไปแล้ว คราวนี้มาทำความรู้จักกับน้ำหนักกระดาษกันบ้าง ทุกท่านน่าจะคุ้นเคยกับตัวเลข แกรม ที่ระบุไว้ข้างกล่องกระดาษ หรือถ้าใครที่ต้องประสานกับโรงพิมพ์เพื่อผลิตเอกสารก็คงคุ้นเคยตัวเลขเหล่านี้กันดี ว่าแต่ว่ามันคืออะไรกัน

น้ำหนักกระดาษที่ว่านี้มีหน่วยเป็น แกรม หรือ กรัม ท่านใดที่ใช้กระดาษพิมพ์เอกสารบ่อยๆ ลองมองตัวเลขข้างห่อ จะเห็นตัวเลข 80 gsm ไม่ได้หมายความว่ากระดาษแต่ละแผ่นจะมีน้ำหนัก 80 แกรม แต่หมายถึงน้ำหนักของกระดาษในขนาดพื้นที่ 1 ตารางเมตร ที่ต้องเทียบจากพื้นที่ 1 ตารางเมตร เป็นไปตามขนาดมาตรฐาน ISO216 นั่นเอง

กระดาษ A4 ที่ขายในท้องตลาดเป็นขนาด 80 gsm

สาเหตุที่ใช้น้ำหนักเป็นแกรมเป็นมาตราวัดเนื่องจากกระดาษมีความหนาน้อยจนเกินกว่าจะวัดได้ ก็คือบางมากนั่นเอง จึงเลี่ยงมาใช้การวัดจากน้ำหนักแทนโดยเทียบจาก ISO216 ดังที่กล่าวไป ดังนั้น หากเราเลือกใช้กระดาษที่มีจำนวนแกรมสูง จึงหมายความว่ากระดาษจะมีความหนาเพิ่มขึ้นตามสัดส่วน ลองสัมผัสกระดาษด้วยตัวท่านเองจะรู้สึกได้ถึงน้ำหนักและเนื้อกระดาษที่เปลี่ยนไปในแต่ขนาดแกรมที่เพิ่มขึ้น Continue reading

Posted in บรรณารักษ์ชวนรู้ | Tagged , , , | Leave a comment

บรรณารักษ์ชวนรู้: ขนาดกระดาษ A

สงสัยกันไหมว่าหนังสือที่เราอ่านอยู่ทุกวันมีขนาดเท่าไหร่ หรือกระดาษที่เราใช้ปริ้นท์งานกันทุกวันนี้ ทำไมเรียก A4

กระดาษที่เราใช้กันทุกวันนี้มีหลากหลายขนาด ลองจินตนาการว่าถ้าต่างคนต่างกำหนดขนาดตามใจฉัน จะเกิดความสับสนแค่ไหน ก็เลยมีการกำหนดขนาดกระดาษเป็นมาตรฐานขึ้น คือ ISO216 ใช้กันทั่วโลก จะมีเพียงสหรัฐอเมริกาและแคนาดาที่ไม่เข้าพวกด้วย โดย ISO216 แบ่งกระดาษออกเป็น 2 ซีรี่ส์ คือ A และ B Continue reading

Posted in บรรณารักษ์ชวนรู้ | Tagged , , | Leave a comment