บรรณารักษ์ชวนรู้ : ตำนานวันสงกรานต์

สงกรานต์ ภาษาสันสกฤตหมายถึง ผ่าน หรือ เคลื่อนย้าย หมายถึงพระอาทิตย์ผ่านหรือย้ายเข้าไปในจักรราศีใดราศีหนึ่ง แต่เดิม สงกรานต์ ในประเทศไทยมี ๓ วัน เริ่มตั้งแต่วันที่ ๑๓ เมษายน ถึงวันที่ ๑๕ เมษายน วันที่ ๑๓ เป็นวันต้นคือ วันมหาสงกรานต์ วันที่ ๑๔ คือวันกลาง หรือ วันเนา วันที่ ๑๕ คือวันเถลิงศก

ประเพณีสงกรานต์เป็นการนับปีใหม่ตามปฏิทินสุริยคติ แต่เนื่องจากยังมีการนับตามปฏิทินจันทรคติกันอยู่ ช่วงเวลาแต่ละท้องถิ่นจึงอาจไม่ตรงกัน โดยส่วนใหญ่จะอยู่ช่วงวันที่ ๑๓-๑๕ เมษายน เช่นในแถบล้านนาอาจจะอยู่ช่วงวันที่ ๑๔-๑๖ เมษายน นอกจากนี้ประเทศเพื่อนบ้านหลายแห่งก็พบว่ามีประเพณีสงกรานต์ และนับเป็นวันขึ้นปีใหม่ตามความเชื่อโบราณ อาทิ สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว เมียนมาร์ กัมพูชา และกลุ่มชนชาติพื้นเมืองต่าง ๆ

ตำนานสงกรานต์
สงกรานต์เป็นประเพณีโบราณ จึงมีตำนานเล่าขานในแต่ละท้องถิ่น ตำนานที่เป็นที่รู้จักกันแพร่หลายคือเรื่องธรรมบาลกุมารกับท้าวกบิลพรหม เล่าว่าท้าวกบิลพรหมตั้งคำถามปริศนาแก่ธรรมบาลกุมาร หากแก้ปริศนาได้จะตัดศีรษะบูชา แต่หากแก้ไม่ได้ก็จะเป็นฝ่ายถูกตัดศีรษะเสียเอง ปริศนาที่ว่านี้ปรากฏใน พระราชพิธีสิบสองเดือน พระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๕ ถามว่า “ยามเช้า กลางวัน เย็น ศรีอยู่ที่ไหน” คำตอบคือ ยามเช้าศรีอยู่ที่หน้า มนุษย์จึงล้างหน้า ยามกลางวันศรีอยู่ที่อก มนุษย์จึงเอาเครื่องหอมประพรมที่อก ยามเย็นศรีอยู่ที่เท้า มนุษย์ทั้งหลายจึงล้างเท้า

ท้าวกบิลพรหมเป็นฝ่ายเสียพนันจึงต้องตัดเศียรของตน หากแต่ถ้าเศียรตกถึงพื้นดิน จะเกิดไฟท่วมโลกธาตุ หากทิ้งในอากาศจะเกิดฝนแล้ง หากทิ้งลงมหาสมุทรน้ำจะแห้งเหือด ท้าวกบิลพรหมจึงให้ธิดาทั้ง ๗ รับเศียรของตนเวียนรอบเขาพระสุเมรุ แล้วนำไปรักษาที่เขาไกรลาส เมื่อครบกำหนด ๓๖๕ วัน ซึ่งมนุษย์สมมติเป็น ๑ ปี ให้ธิดาทั้ง ๗ ผลัดเปลี่ยนอัญเชิญออกแห่พร้อมทวยเทพเทวา ประทักษิณรอบเขาพระสุเมรุแล้วกลับไปยังเทวโลก เป็นเช่นนี้ทุกปี ธิดาทั้ง ๗ จึงถูกเรียกว่า นางสงกรานต์

ความหมายจากตำนานสงกรานต์
ตำนานสงกรานต์ แต่ขึ้นเพื่ออธิบายความเป็นมาของประเพณีสงกรานต์ กล่าวคือ

เศียรท้าวกบิลพรหม เป็นสัญลักษณ์ของดวงอาทิตย์ ความร้อน ความแห้งแล้ง ซึ่งเป็นไปตามฤดูกาลและตรงกับช่วงหน้าร้อนของโลกมนุษย์

น้ำ คือสัญลักษณ์ของชีวิต ความอุดมสมบูรณ์ ความร่มเย็น แสดงถึงการชำระล้างสิ่งมัวหมองต่าง ๆ ของกายและใจเพื่อเริ่มต้นปีใหม่

นางสงกรานต์ เป็นผู้ดูแลมิให้เศียรท้าวกบิลพรหมตกถึงพื้น จึงเป็นเสมือนผู้ปกป้องมิให้เกิดภยันตราย และสตรีเป็นผู้ให้กำเนิด จึงเป็นสัญลักษณ์ของการดูแลปกป้อง คุ้มครองมนุษย์ให้อยู่ร่มเย็น

ในเทศกาลสงกรานต์ ยังมีประเพณีการทำนายเกี่ยวกับสภาพดินฟ้าอากาศ ผลผลิตทางการเกษตร และเหตุการณ์บ้านเมือง เนื่องจากไทยเป็นประเทศเกษตรกรรม ความเชื่อเหล่านี้จึงมีผลต่อกำลังใจของคนในชาติมาตั้งแต่โบราณ

ที่มา :
๑. กรมส่งเสริมวัฒนธรรม กระทรวงวัฒนธรรม. (๒๕๖๑). วันสำคัญของไทย. กรุงเทพ : สำนักงานกิจการโรงพิมพ์องค์การสงเคราะห์ทหารผ่านศึก.
๒. อนุมานราชธน, พระยา. (๒๕๐๐). ประเพณีไทยเกี่ยวกับเทศกาลสงกรานต์. กรุงเทพ : กองวัฒนธรรม กรมการศาสนา.

Posted in Uncategorized | Leave a comment

บรรณารักษ์ชวนรู้ : สร้าง QR Code แบบรวดเร็วด้วย Chrome

ทุกท่านคงเคยเห็น QR Code ติดตามสถานที่ต่าง ๆ เพื่อให้ผู้คนเข้าถึงข้อมูลผ่านเว็บไซต์หรือแหล่งข้องมูล โดยที่ไม่ต้องเสียเวลาพิมพ์ URL ยืดยาว ใช้สมาร์ทโฟนหรือแท็บเล็ตยิงเพียงครั้งเดียวก็เข้าถึงข้อมูลได้สะดวกสบาย การสร้าง QR Code ที่ว่านี้ก็มีหลายเว็บไซต์ให้บริการแบบฟรี ๆ บางเว็บเรายังปรับแต่ง QR Code ให้ออกมาสวยงาม มีลูกเล่นดึงดูดความสนใจ แต่บางครั้งเราอาจต้องการ QR Code แบบเร่งรีบ ไม่เน้นความสวยงาม กว่าจะเข้าเว็บไซต์ กรอก URL ก็คงใช้เวลาไม่น้อย

ปัญหานี้แก้ไขได้เพียงพริบตาด้วยฟังก์ชั่นสร้าง QR Code แบบด่วนทันใจใน Chrome วิธีการง่ายแสนง่าย เพียงเปิดเว็บไซต์ที่ต้องการด้วยเว็บเบราว์เซอร์ Chrome คลิกเม้าส์ด้านขวาบนพื้นที่ว่าง จะมีหน้าต่างคำสั่งขึ้นมาใหม่ เลือกที่ Create QR Code for this page (ภาพที่ 1) ระบบก็จะสร้าง QR Code ให้เราโหลดไปใช้งานได้ในทันที (ภาพที่ 2)


ภาพที่ 1 คลิกขวาบนพื้นที่ว่างที่หน้าเว็บไซต์ที่เราต้องการแล้วเลือก Create QR Code Continue reading

Posted in บรรณารักษ์ชวนรู้ | Tagged , | Leave a comment

บรรณารักษ์ชวนรู้ : DOAJ แหล่งวารสาร OA คุณภาพสูง

DOAJ หรือ Directory of Open Access Journals เป็นอีกหนึ่งแหล่งสารสนเทศแบบเสรีที่นักวิจัยทั่วโลกนิยมเลือกใช้ รวบรวมวารสารวิชาการที่มีคุณภาพ ผ่านการประเมินจาก Reviewers เปิดให้บริการครั้งแรกเมื่อปี ๒๐๐๓ เริ่มต้นมีวารสารเพียง ๓๐๐ รายชื่อ ไม่นานนักก็เติบโตจนมีวารสารมากกว่า ๑๕,๐๐๐ รายชื่อ จากหลากหลายสาขาวิชา DOAJ จึงเป็นแหล่งค้นคว้าวารสารและผลงานวิจัยแบบเสรีที่ได้รับความนิยมแห่งหนึ่ง

ไม่เพียงแต่เพิ่มจำนวนวารสารและผลงานวิจัย DOAJ ปรับเปลี่ยนหน้าตาให้ดูดีมีความทันยุคมากขึ้น พัฒนารูปแบบการสืบค้น และฟังก์ชั่นการวิเคราะห์ ไม่ใช่เพียงแหล่งรวบรวมแบบ Directory อย่างเคย และด้วยความที่เป็น OA Journals ก็เลยยังเชื่อมโยงไปถึงตัวบทความฉบับเต็มได้ด้วย


รูปที่ ๑ : หน้าแรกของเว็บไซต์ แสดงข้อมูลปัจจุบันของ DOAJ Continue reading

Posted in บรรณารักษ์ชวนรู้ | Tagged , , , , | Leave a comment

บรรณารักษ์ชวนรู้ : เขียนบรรณานุกรมจาก Google Scholar

การเขียนรายการบรรณานุกรมเป็นเรื่องซับซ้อนสำหรับหลาย ๆ ท่าน แต่เดี๋ยวนี้บรรดาวารสารอิเล็กทรอนิกส์หรือฐานข้อมูลต่างอำนวยความสะดวกให้นักวิจัย โดยการสร้างรายการบรรณานุกรมสำเร็จรูปไว้ให้ แต่หากเข้าใช้งานไม่ได้ Search Engine ยอดฮิตอย่าง Google ก็มีให้บริการเหมือนกัน

เริ่มต้นให้ท่านเข้าไปค้นคว้าผลงานทางวิชาการจาก Google Scholar (https://scholar.google.com) เมื่อได้ผลลัพธ์การสืบค้นแล้ว ด้านล่างของแต่ละรายการจะมีแถบคำสั่งต่าง ๆ ให้สังเกตรูปเครื่องหมายอัญประกาศ (“) (รูปที่ 1) แล้วคลิกได้เลย


รูปที่ 1 ผลการสืบค้นจาก Google Scholar

ระบบจะแสดงหน้าต่างใหม่ขึ้นมา (รูปที่ 2) ประกอบด้วยรายการบรรณานุกรมรูปแบบต่าง ๆ อาทิ MLA APA Chicago Vancouver ท่านก็อปปี้ไปใส่ในผลงานได้เลย อย่าลืมตรวจสอบด้วยนะครับว่าต้องใช้รูปแบบไหน ส่วนด้านล่างก็มีคำสั่งที่ช่วยให้ท่านบันทึกงานลงในโปรแกรมจัดการบรรณานุกรมได้อีก สะดวกจริง ๆ


รูปที่ 2 รายการบรรณานุกรมโดย Google Scholar

Posted in บรรณารักษ์ชวนรู้ | Tagged , , | Leave a comment

บรรณารักษ์ชวนรู้ : เครื่องมือเข้าถึง Fulltext ตอนที่ 1 Unpaywall

ปัญหาสำหรับนักวิจัยในการค้นหาผลงานวิจัยคือมักจะ download เอกสารฉบับเต็มไม่ได้ อาจเป็นเพราะบทความนั้นต้องเป็นสมาชิก บทความนั้นไม่ใช่ OA วารสารหรือฐานข้อมูลนั้นไม่ได้บอกรับ ไปจนถึงขาดความเชี่ยวชาญในการค้นหา ไม่ว่าจะด้วยสาเหตุใด อุปสรรคเหล่านี้จะคลี่คลาย (หรือลดลง) จากสองผู้ช่วย Unpaywall และ Kopernio

Unpaywall และ Kopernio เป็น Plugin ที่ติดตั้งบน Browser ในเครื่องคอมพิวเตอร์เพื่อเป็นเครื่องมือช่วยให้เข้าถึงและ Download บทความวิจัย

Unpaywall
เป็นเครื่องมือที่รวบรวมบทความวิจัยจากวารสารประเภท Open Access จากทั่วโลก รวมถึงบทความที่ให้อ่านฟรีในฉบับย้อนหลัง (Embargo) และบทความที่เปิดให้อ่านฟรี ซึ่งแหล่งที่มาของบทความเหล่านี้จะไม่รวมที่มาจาก Sci-Hub และ Research Gate เนื่องจากทั้งสองแหล่งนี้มีความเสี่ยงที่จะเข้าข่ายละเมิดลิขสิทธิ์ ดังนั้นจึงพอจะอุ่นใจได้ว่าบทความที่ได้จาก Unpaywall ถูกกฎหมายแน่นอน Continue reading

Posted in บรรณารักษ์ชวนรู้ | Tagged , | Leave a comment

บรรณารักษ์ชวนรู้: แหล่งสารสนเทศฟรี (มีอยู่จริง)

หนึ่งในคำถามยอดนิยมสำหรับห้องสมุดคือ พอจะแนะนำฐานข้อมูลแบบใช้ฟรีให้บ้างได้ไหม บรรณารักษ์เจอคำถามนี้บ่อย โดยเฉพาะจากผู้ใช้หลายท่านที่เป็นบุคคลภายนอก ไม่สามารถเข้าใช้บริการฐานข้อมูลที่มหาวิทยาลัยบอกรับได้ คำตอบคือมี ของฟรีมีอยู่จริง แต่ก็มีข้อจำกัดอยู่บ้าง และเหนืออื่นใด ท่านผู้ใช้ต้องพิจารณาเนื้อหาอย่างถี่ถ้วนเสียก่อนนำไปใช้อ้างอิงด้วย

ฐานข้อมูลฟรี (Free Databases)
ฐานข้อมูลฟรีที่ว่านี้บรรณารักษ์ขอแบ่งออกเป็น 1) สืบค้นฟรี แต่ไม่ได้ fulltext 2) สืบค้นฟรีและได้ Fulltext

แบบแรกคือ สืบค้นฟรีแต่ไม่ได้ Fulltext ที่รู้จักกัน เช่น ScienceDirect หรือฐานข้อมูลจากบางสำนักพิมพ์ คือเข้าไปค้นหา Citaton ได้ แต่จะดึง fulltext ออกมาไม่ได้ ต้องเป็นสมาชิกหรือเสียค่าใช้จ่าย

แบบที่สองคือ สืบค้นฟรีและได้ Fulltext เช่น PubMed, HighWire Press, Oxford University Press เป็นต้น ฐานเหล่านี้จะเปิดให้ดึง Fulltext ได้บางรายการ ไม่ใช่ทั้งหมด ขึ้นอยู่กับข้อกำหนดของแต่ละวารสารหรือแต่ละบทความ

Continue reading

Posted in บรรณารักษ์ชวนรู้ | Tagged , , , , | Leave a comment

บรรณารักษ์ชวนรู้: 5 เว็บสร้าง Infographic

การนำเสนอข้อมูลในรูปแบบ Infographic ยังคงได้รับความนิยมอย่างต่อเนื่อง เราสามารถสร้างผลงานด้วยเครื่องมือสำหรับงานกราฟิกอย่าง Photoshop Illustrator แต่สำหรับหลายท่านที่ไม่ถนัดโปรแกรมประเภทนี้ บรรณารักษ์มีเว็บไซต์สร้าง Infographic แบบง่าย ๆ มานำเสนอ ที่สำคัญคือใช้ฟรีเสียด้วยสิ การใช้งานของทุกเว็บจะเป็นแบบ Drag & Drop มีของเล่นให้เลือกใช้แตกต่างกันไป หน้าตาการใช้งานก็แล้วแต่ดีไซน์ว่าจะยากหรือง่ายอย่างไร ลองไปเลือกใช้กันดูนะครับ

1. Canva

  • มี template ให้เลือกหลากหลาย จำแนกตามประเภทของงานที่ต้องการ อาทิ Infographic Presentation Brochure Report เป็นต้น
  • มีบทเรียนให้ฝึกการสร้างผลงานอย่างง่ายสำหรับผู้เริ่มต้น
  • มี Icon ให้เลือกใช้มากมาย แบ่งตามหมวดหมู่
  • หากต้องการใช้งาน Template หรือ Icon เพิ่มเติม ต้องสมัครสมาชิกและเสียค่าใช้จ่าย
  • รองรับ font ภาษาไทย (Google Thai Fonts)
  • URL: https://www.canva.com

2. easelly

  • มี template ให้เลือกหลากหลาย แบ่งประเภทตามเนื้อหา แต่มีจำนวนค่อนข้างน้อย หากต้องการ Upgrade ต้องจ่ายเพิ่ม
  • Template ในบางหัวข้อไม่มีแบบฟรี
  • ภาพประกอบมีให้เลือกจำกัด หากต้องการ Upgrade ต้องจ่ายเพิ่ม
  • มีรูปแบบการจัดเรียงข้อความและรูปแบบการนำเสนอแบบ Chart ให้เลือกใช้ ได้แก่ กราฟแท่งแนวนอน/แนวตั้ง กราฟเส้น กราฟแมงมุม
  • มีภาพประกอบแบบ Animations
  • บันทึกไฟล์ JPG แบบ Low Quality หากต้องการบันทึกแบบ High Quality หรือ PDF ต้องจ่ายเพิ่มเพื่อ Upgrade
  • สามารถแสดงผลผ่านเว็บไซต์ของ easel.ly ได้โดยตรง
  • URL:  https://www.easel.ly

3. https://www.visme.co

  • มี Template ให้เลือกค่อนข้างมาก แบ่งตามประเภทของการนำเสนอ เช่น Presentation Infographic Web Graphic เอกสาร ฯลฯ และแบ่งตามเนื้อหาการนำเสนอ
  • ภาพประกอบมีค่อนข้างจำกัด หากต้องการ Upgrade ต้องจ่ายเพิ่ม
  • มีรูปแบบการนำเสนอแบบ Animation คล้าย Presentation ของ PowerPoint
  • Upload ไฟล์ภาพเพิ่มเติมได้
  • Upload ไฟล์มัลติมีเดียได้
  • มีฟังก์ชั่นสำเร็จรูปเพื่อเพิ่มลูกเล่นให้กับหัวข้อหรือข้อมูลตัวเลข
  • ใช้งานร่วมกับ font ภาษาไทยได้ (ตาม Default ของระบบเท่านั้น)
  • บันทึกไฟล์ JPG แบบ Low Quality หากต้องการบันทึกแบบ High Quality หรือ PDF ต้องจ่ายเพิ่มเพื่อ Upgrade
  • URL: https://www.visme.co

4. Piktochart

  • มี Template ให้เลือกใช้งานมากพอสมควร แบ่งตามรูปแบบการนำเสนอ
  • ใช้งานร่วมกับ Font ภาษาไทยได้ (ตาม Default ของระบบเท่านั้น)
  • เพิ่ม Font ได้ แต่ต้อง Upgrade เป็นแบบ Pro เท่านั้น ซึ่งจะต้องจ่ายเงินเพิ่ม
  • ภาพประกอบ (Illustrations) และ เส้น (Lines) มีค่อนข้างจำกัด แต่ ภาพสัญลักษณ์ต่าง ๆ (Shapes & Icon) มีให้เลือกมากพอสมควร
  • บันทึกไฟล์ PNG คุณภาพปกติและปานกลาง หากต้องการไฟล์คุณภาพสูงหรือไฟล์ PDF ต้องจ่ายเพิ่มเพื่อ Upgrade
  • URL: https://piktochart.com

5. Adobe Spark

  • ให้ความรู้สึกเป็นมืออาชีพมากกว่า ด้วยสไตล์ของ Template ที่แตกต่างจากผู้ให้บริการรายอื่น ๆ
  • ไม่ได้มุ่งเน้นที่ Infographic เป็นหลัก Template ส่วนใหญ่มีรูปแบบคล้ายโปสเตอร์หรือ Ad มากกว่า
  • ภาพประกอบ (Photo) และ สัญลักษณ์ต่าง ๆ (Icon) มีให้เลือกใช้ไม่มากนัก แต่สามารถ Add เพิ่มเข้าไปได้เอง
  • ใช้งานกับ Font ภาษาไทยเฉพาะที่เป็นค่า Default ของระบบเท่านั้น หากต้องการ Add เพิ่ม ต้องจ่ายเพิ่มเพื่อ Upgrade
  • บันทึกไฟล์ PNG และ JPG หากต้องการบันทึกไฟล์ PDF ต้องจ่ายเพิ่มเพื่อ Upgrade
  • URL: https://spark.adobe.com
Posted in บรรณารักษ์ชวนรู้ | Tagged , | Leave a comment